รถดำนา พันธุ์ข้าว รูปแบบการทำนา ดูแล เก็บเกี่ยวข้าว และวิถีชีวิต

  13 ตุลาคม 2559 21:44    บทความทั่วไป    www.บึงกาฬ.com    อ่าน 1428  

รถไถนา

รถดำนา

 

รถดำนา จะมีลักษณะอย่างไร และ รถดำนา จะนำต้นกล้าเหล่านี้ลงปลูกในแปลงนาได้ด้วยวิธีใด จะไม่เกิดโศกนาฏกรรม “หักคอกล้า” ดั่งเช่นเมื่อครั้งกระผมฝึกหัดดำนาใหม่ๆ หรือ? รวมถึงเรื่องราวเกี่ยวกับวิถีชีวิตของคนทำนา (สายเลือด) ฉุดกระชากลากดึงให้ลุกขึ้นมาเขียนบทความนี้โดยสำนึก…

 

วิถีชีวิตชาวนา และครอบครัว

 

เมื่อประมาณ ปี พ.ศ. 2527 หรือ นานกว่านั้น รถดำนา ไม่ได้มีความจำเป็นต่อการทำนาเลย…เพราะชาวนาใช้ แอก คราด ไถ ที่ทำจากรากไม้ในท้องไร่ปลายนา อาศัยกำลังหลัก คือ เจ้าทุยลากจูง ระยะเวลาการไถดะ ไถแปร จึงแปรผันตรงกับ อารมณ์ของเจ้าทุยล้วนๆ ไม่แปลกอะไรที่ชาวนาจะใช้ รถดำนา 4 ขา ทำนานานหลายเดือน

 

บ้าน นา และสวน

 

ปัจจัยที่เอื้อที่ทำให้ชาวนาจะต้องทำนาด้วยรูปแบบนั้น คือ ไม่มีภารกิจ ฤ การแสวงหารายได้ในช่องทางอื่นๆ การสร้างรายได้ของชาวนาจะวกเวียนอยู่กับ 3 พื้นที่ ได้แก่ ที่อยู่อาศัย ทุ่งนา และสวน (สวนมันสำปะหลัง เป็นส่วนใหญ่) โดยเวลาส่วนใหญ่จะใช้เพื่อทำนา และเก็บเกี่ยวผลผลิต สิ่งที่กระผมคิดว่าเป็นความฉลาดของผู้ปกครอง คือ การนำกระติ๊บข้าวที่มีข้าวทั้งหมดมาไว้ที่ทุ่งนา ช่วงเวลาหลังเลิกเรียน ลูกๆ ส่วนใหญ่มักจะหิวข้าว เนื่องจากเรียนหนังสือหนัก เด็กน้อยเหล่านั้นคาดหวังว่าจะได้กินอาหารอร่อยๆ แน่นอน…จะต้องอยู่บนเถียงนา เป็นแน่แท้ (กลยุทธ์นี้เองที่ช่วยให้ผู้ปกครองไม่ต้องห่วงลูก สามารถทำงานได้อย่างเต็มที่)

 

ทุ่งนา เมื่อ 30 ปีก่อน

 

ไม่ว่าจะเดินไปในทิศทางใด ก็ล้วนเจอวัตถุดิบในการประกอบอาหารอีสาน อาทิ เห็ดนานาชนิด หอยที่ฝังตัวรอฝนบนคันนา ปลาที่กำลังตะเกือกตะกายพร้อมกับสายฝนเพื่อหาแหล่งน้ำแห่งใหม่ ผักที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ เช่น ผักแว่น ผักพราย เป็นต้น ความสมดุลทางธรรมชาติเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง นำมาซึ่งอากาศที่สุดแสนจะบริสุทธ์ ลมพัดเย็นสบายทั้งวัน ผมมักจะสะพายย่ามเบี่ยงด้านขวาข้างในใส่หนังสือเรียน เพื่อเป็นข้ออ้างว่า…หนูไปอ่านหนังสือที่เถียงนา นะแม่…

 

ทุ่งนา ปี 2014

 

ความเปลี่ยนแปลงที่เห็นได้อย่างชัดเจน โดยไม่ต้องวิเคราะห์ข้อมูลจากกรมอุทกศาสตร์ คือ ปริมาณฝนที่่น้อยลงเรื่อยๆ ดังจะเห็นได้จากเมื่อ 30 ปีก่อน ใกล้จะถึงช่วงลงนา (ทำนา) ฝนจะตกกระหน่ำอย่างหนักจนปริมาณน้ำเต็มลำห้วย ชาวนาก็จะสามารถสูบน้ำขึ้นไปยังพื้นที่ที่จะหว่านกล้าข้าว เพื่อเตรียมทำนาเพิ่มเติมไม่มากนัก เมื่อถึงขวบกล้า ก็จะถึงเวลาในการดำนา ฝนฟ้าก็จะตกเป็นฝอยละอองต่อเนื่องทั้งวันทั้งคืนนานเป็นสัปดาห์ หรือหลายสัปดาห์…(ชาวนาในอดีตไม่ค่อยโดนแดด ในขณะที่ชาวนาปัจจุบันไม่ค่อยโดนฝน) ว่าง่ายๆ ชัดๆ คือ สภาพฝนฟ้า อากาศในปัจจุบันไม่เหมาะกับรูปแบบการทำนาแบบเดิมๆ ในอดีต…

 

โชคดีที่เรามีพันธุ์ข้าว 2 ชนิด

 

1. พันธุ์ข้าวที่ไม่ไวต่อแสง แต่ตอบสนองต่อปุ๋ยได้ดี นั่นหมายความว่าสามารถทำนาได้ตลอด ขอแค่มีน้ำที่เพียงพอ เรียกว่า นาปรัง ผมเข้าใจว่าเป็น การทำนา 4 เดือน (3ครั้ง/ปี) ถ้าจะให้เห็นภาพชัด…เพื่อนๆ ลองขับรถเล่นไปแถวภาคเหนือตอนใต้ หรือ ภาคกลางตอนบน ยกตัวอย่าง กระผมเคยเรียนมหาวิทยาลัยที่จังหวัดพิษณุโลก รูปแบบการทำนาที่นั่นจะเป็น การไถดะ ไถแปร ไถคราด (คล้ายๆ ก่อนที่เราจะหว่านกล้าในภาคอีสาน) ส่วนใหญ่เป็นนาหว่าน

 

2. พันธุ์ข้าวที่มีความไวต่อแสง ตอบสนองต่อปุ๋ยไม่ดี จึงจะต้องใช้เวลาตั้งแต่ปลูกจนถึงเก็บเกี่ยวผลผลิตนานกว่าพันธุ์ที่ไม่ไวต่อ ภายใต้การมีน้ำ และปุ๋ยที่เพียงพอ เรียกว่า นาปี (มักจะเริ่มทำนาในช่วงเดือน มิถุนายน กรกฎาคม สิงหาคม) ของทุกปี การทำนารูปแบบนี้ส่วนใหญ่จะอยู่ในภาคอีสาน และเป็นนาดำ

 

รูปแบบการทำนา (แยกตามวิธีการปลูกข้าว)ได้แก่

 

ทุกรูปแบบต่อไปนี้จะต้องมีการ ไถดะ ไถแปร และไถคราด ยกเว้น การทำนาหว่าน แบบดินแห้ง (ในพื้นที่ที่ไม่สามารถควบคุมปริมาณน้ำได้)

 

1. การทำนาด้วยวิธีการหว่านเมล็ดข้าว เรียกว่า นาหว่าน ตามที่ผมเข้าใจสามารถแยกเป็น 2 แบบ คือ หว่านข้าวในนาเปียก และหว่านข้าวในนาแห้ง ที่นิยมมักจะเป็นแบบหว่านข้าวในนาเปียก ส่วนรูปแบบการหว่านข้าวในนาแห้งใช้ในพื้นที่ที่ไม่สามารถควบคุมปริมาณน้ำได้

 

2. การทำนาด้วยวิธีการหยอดเมล็ดข้าวลงไปในหลุม เรียกว่า นาหยอด ส่วนใหญ่จะเป็นพื้นที่ที่ก้ำกึ่ง จะเป็นที่นาก็ไม่ใช่ ที่สวนก็ไม่เชิง หรือ หยอดเมล็ดข้าวในที่สวนไปเลย…

 

3. การทำนาด้วยวิธีการเพาะกล้า หรือ ตกกล้า (ภาษาอีสาน) วิธีการปักดำ มี 3 วิธี ได้แก่ ใช้ชาวนาตัวเป็นๆ ปักดำ และใช้รถดำนา ที่เพิ่มเข้ามาในการเรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียง คือ การโยนกล้าที่เพาะไว้ลงในแปลงนา ตามระยะห่างที่พอดี

 

การทำนาทั้ง 3 รูปแบบ มีความแตกต่างกันด้านผลผลิต และการดูแล หากมองเรื่องปริมาณข้าวที่ได้ ก็ควรเลือกรูปแบบที่ 1 (ชลประทานเพียงพอ) แต่ถ้าหากมองในด้านคุณภาพของข้าวสำหรับบริโภคในครัวเรือนแล้ว ก็ควรเลือกรูปแบบที่ 3 เป็นต้น

 

ยุคก่อน รถดำนา

 

เป็นที่ทราบกันดีว่าเมื่อก่อนเราใช้วัว ใช้ควาย ตามาติดๆ ด้วยใช้รถไถนาเดินตาม และล่าสุดเราใช้รถไถชนิดนั่งขับไถนา และปรับพื้นที่ให้ได้ระดับเดียวกัน เพื่อความสะดวกในการเลี้ยว การใช้ รถดำนา และการใช้รถเกี่ยวข้าว ตามลำดับ

 

การดูแล ต้นข้าว

 

ตอนเด็กๆ ผมสังเกตว่า พ่อจะทำการสำรวจทุ่งนาทุกเช้า ใส่ปุ๋ยบ้างล่ะ ตัดหญ้าคันนา ที่สำคัญคือการดูแลปริมาณน้ำในนา ไม่ให้มาก หรือน้อยจนเกินไป เช่น ช่วงเวลาที่จะใส่ปุ๋ย ก็จะลดระดับน้ำลงให้น้อยที่สุด หลังจากนั้นก็จะปรับระดับน้ำตามเดิมเพื่อลดปริมาณวัชพืชในนา นั่นเอง

 

การเก็บเกี่ยว

 

ในอดีต จะมีการเกี่ยวแบบลงแขก (ญาติ พี่น้อง ผู้คนจำนวนมากมาร่วมด้วยช่วยกันเก็บเกี่ยว) การให้ผู้รับเหมาเก็บเกี่ยวให้ทั้งหมด การเก็บเกี่ยวเอง และการใช้รถเกี่ยวข้าว

 

ลานข้าว

 

ในอดีต จะตัดตอซังข้าวออกให้เห็นผิวดิน แล้วใช้มูลควายผสมน้ำแล้วลาดลงบนพื้นดิน ปล่อยไว้ให้แห้ง ก็จะได้ลานข้าว ปัจจุบันใช้ใช้ตาข่ายสีฟ้า ง่าย เคลื่อนย้ายสะดวกแทน

 

สรุปทิ้งท้าย… การใช้ รถดำนา หากมองเรื่องประสิทธิภาพในการทำนาแล้ว ย่อมเปรียบเทียบกันไม่ได้กับการใช้แรงงานมนุษย์ แต่ถ้าหากการกำหนดช่วงเวลาที่เหมาะสมหลังไถพรวน ไถแปร การใช้ รถดำนา ก็ถือได้ว่าเข้ามาช่วยลดอาการปวดหลังของชาวนาได้ดีพอสมควร ท้ายที่สุดเราคงจะต้องพิจารณาเปลี่ยนวิถีชีวิตของชาวนายุคใหม่ จากเดิม “หลังสู้ฟ้า หน้าสู้ดิน” คงจะกลายเป็น “หลังขนานฟ้า หน้าสู้ดิน” เสียกระมัง…

บทความ
หม้อน้ำรถยนต์ อุดรธานี ยูเนี่ยน หม้อน้ำ…ณ ตลาดรังสิณา จังหวัดอุดรธานี
หม้อน้ำรถยนต์ อุดรธานี ยูเนี่ยน หม้อน้ำ…ณ ตลาดรังสิณา จังหวัดอุดรธานี

หม้อน้ำรถยนต์ อุดรธานี   “คนใบ้โบกมือขอขึ้นรถ…ภิกษุบิณฑบาตรการเดินทาง และอุบัติเหตุระหว่างทาง เป็นสิ่งที่เราไม่อาจเลี่ยงได้เลย แม้ว่าการสนองตอบเหตุการณ์จะขึ้นอยู่กับดุลยพินิจของแต่ละบุคคล”   ความเอื้ออาทรของคนไทยบ่อยครั้งที่กลายเป็นเหยื่อของเหล่าผู้ไม่ประสงค์ดี..แต่ก็ไม่ได้เลวร้ายไปเสียทั้งหมดหรอกนะครับ เราลองนึกภาพที่ไหลผ่านประสาทสัมผัสของเราในแต่ละวันจะพบว่า สังคมไทยยังมีความงดงามทางด้านวัฒนธรรมอยู่พอสมควร ยกตัวอย่าง การคำนับขอบคุณรถที่ชะลอให้ข้ามถนน ฤ ให้รถจักรยานยนต์ไปก่อน การชะลอรถให้คนข้ามถนน การหยุดรถให้รถคันข้างหน้าที่เข้ ...

วัดป่าดอนกรรม โซ่พิสัย วัดธรรมยุติ สายหลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต
วัดป่าดอนกรรม โซ่พิสัย วัดธรรมยุติ สายหลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต

วัดป่าดอนกรรม โซ่พิสัย   เป็นวัดป่าธรรมยุติ สายหลวงปู่มั่น ภูริทตฺโต ตั้งอยู่ใกล้ตัวอำเภอโซ่พิสัย จังหวัดบึงกาฬ เพียงแค่ 1 กิโลเมตรกว่าๆ เท่านั้น สำหรับการเดินทางสู่วัดแห่งนี้ จะออกจากตัว อ.โซ่พิสัย ไปยังเส้นทางที่จะไป อ.เฝ้าไร่ จุดสังเกตุหลังจากผ่านปั้มน้ำมันบางจากนิดหน่อยให้ชะลอรถแลซ้ายตลอด…จะมีป้ายบอกทาง วัดป่าดอนกรรม โซ่พิสัย  หลังจากท่านเลี้ยวซ้ายไม่ต้องตกใจนะครับ มาถูกทางแล้ว สภาพถนนหนทางยังเป็นลูกลัง แต่รถยนต์ขนาดเล็ก รถเก๋ง จักรยานยนต์ สามารถวิ่งได้สะดวก เพราะมีเส้นทางมีการเสริมความแข็งแรงด้วยหินเป็นระยะ  ระหว่างทางมีทัศนียภาพ ท ...

ห้วยกระทิง เลย…สิครับ ร้อนๆ แบบนี้ ล่องแพ ณ อ่างเก็บน้ำหมานตอนบน
ห้วยกระทิง เลย…สิครับ ร้อนๆ แบบนี้ ล่องแพ ณ อ่างเก็บน้ำหมานตอนบน

ห้วยกระทิง   ในโพสก่อนผมได้พูดถึงแหล่งท่องเที่ยวแห่งหนึ่ง…ซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศ ในนาม “ห้วยกระทิง” กล่าวคือ ที่แหล่งท่องเที่ยวแห่งนี้ อยู่ในพื้นที่ วนอุทยานหริรักษ์ ซึ่งมีกลิ่นไอของความเรียบง่าย บรรยากาศแห่งขุนเขา ลำน้ำ และแมกไม้นานาพันธุ์ จนเรียกได้ว่าธรรมชาติช่างจัดวางได้อย่างลงตัวซะเหลือเกินก็คงไม่ผิดนัก…ชาวบ้านห้วยกระทิง เรียกว่า ลำห้วย หรือ อ่างเก็บน้ำหมานตอนบน แหล่งข้อมูลอ้างอิงเนื้อที่ประมาณ 1,500 ไร่  แหล่งท่องเที่ยวแห่งนี้….เกิดขึ้นเพื่อรองรับนักท่องเที่ยวตามแนวโน้มของสภาพอากาศบ้านเรา…ที่มีแนวโน้ ...

องค์การบริหารส่วนตำบลรัตนวาปี (อบต.รัตนวาปี) กับ 7 ประเด็น
องค์การบริหารส่วนตำบลรัตนวาปี (อบต.รัตนวาปี) กับ 7 ประเด็น

  องค์การบริหารส่วนตำบลรัตนวาปี (อบต.รัตนวาปี)   ในช่วง 7 ปีที่ผ่านมา กระผมเป็นหนึ่งในนักวิชาการสาธารณสุข ที่โชคดีมากๆ ความเกี่ยวเนื่องหลายๆ ภารกิจจะต้องมีการประสานงานระหว่าง กระทรวงมหาดไทย (ที่ว่าการอำเภอ) และ องค์การบริหารส่วนตำบลอยู่เนืองๆ เหตุด้วยประเด็นการพัฒนาของ อบต. นั้นน่าสนใจมาก และเกื้อหนุนการทำงานด้านสาธารณสุขเป็นอย่างดี พอหยิบประเด็นการพัฒนา มาเล่าพอสังเขปดังนี้   1. การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน ได้แก่ การคมนาคม การพัฒนาแหล่งน้ำทางเกษตร และแหล่งน้ำอุปโภคบริโภค วางแผน พัฒนาผังเมืองในระดับตำบล และแผนที่ภาษีในท้องถิ่น  


อ่านทั้งหมด ..
ขึ้นด้านบน