ผีตาโขน เรียนรู้วิธีการทำหน้ากากง่ายๆ พิพิธภัณฑ์ (วัดโพนชัย)

  16 ตุลาคม 2559 13:58    ที่เที่ยว    www.บึงกาฬ.com    อ่าน 577  

ผีตาโขน

ผีตาโขน

 

“จมูกงวงช้าง ลวดลาย หลากสีสัน ตระการตา…อันเกิดจากการละเล่น ผีตาโขน ของชาวบ้านที่ร่วมสืบทอดต่อกันมาตั้งแต่โบราณกาล และปัจจุบันยังคงเหนียวแน่นเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน อีกทั้งช่วยสร้างสีสันให้กับงานบุญหลวง ซึ่งเป็นงานบุญใหญ่ของชาวอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย”

 

ก่อนที่จะเขียนโพสนี้…ผมลองๆ ค้นหา “ผีตาโขน 2558” เพราะอยากจะทราบว่างานประเพณีดังกล่าวปีนี้จะจัดขึ้นในช่วงไหน?   เผื่อจะได้วางแผนการเดินทางย้อนรอยประเพณีอันลือเลื่องของชาวอำเภอด่านซ้ายสักหน่อย…แต่สิ่งที่ได้รับก็คือ งานบุญหลวง ปีนี้ จัดขึ้นในช่วงที่ผมกำลังนั่งเขียนเรื่องราวอยู่พอดี โอ๊ะ โอว… (ระหว่างวันที่ 26-28 มิถุนายน 2558) อ้าว…ชวดกันถ้วนหน้า

 

ด้วยความรู้สึกเสียดาย…ที่ไม่ได้ไปร่วมทำบุญ และเที่ยวงานประเพณีละเล่นผีตาโขน เป็นที่มาของการนั่งเขียนเรื่องราว เพื่อผ่อนคลายๆ ระหว่างรอปีหน้าฟ้าใหม่ (ไม่ปีใดก็ปีหนึ่งละ…5555)

 

พิพิธภัณฑ์ (วัดโพนชัย)

 

ช่วงปลายเดือนพฤษภาคม 2558 ที่ผ่านมา…โชคดีมากที่ได้มีโอกาสเข้าชมประวัติศาสตร์ ความเป็นมา ของชาวอำเภอด่านซ้าย         ซึ่งมีเรื่องราวน่าสนใจหลายประการ โดยส่วนใหญ่เรื่องราวจะเป็นการอ้างอิงประวัติศาสตร์เมืองด่านซ้าย อาทิ สัญญาของสองนคร (แขวงไชยะบุรี สปป.ลาว และ ไทด่าน) ที่กำหนดสัจจะว่าจะมีไมตรีต่อกันตลอดไป ลักษณะพื้นที่หุบเขามีภูเขาล้อมรอบ และลำน้ำหมันไหลผ่าน นำความอุดมสมบูรณ์สู่พื้นที่ และสิ่งที่น่าสนใจเป็นพิเศษ คือ แม้ว่าตลอดระยะเวลา 450 ปี ชาวอำเภอด่านซ้ายจะมีการขยายครอบครัว โยกย้ายไปทำมาหากินในต่างพื้นที่ แต่ก็ยังคงความเป็นประเพณี วัฒนธรรม ไว้อย่างน่าปลื้มใจ หนึ่งในนั้นก็คือ ประเพณีการละเล่น ผีตาโขน ในงานบุญหลวง ซึ่งเป็นการรวมเอางานบุญพระเวส งานบุญบั้งไฟ และงานเทศน์มหาชาติมารวมกัน นั่นเอง

 

สำหรับงานบุญหลวง…ของอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย  ผมยังไม่มีโอกาสได้ไปสัมผัสบรรยากาศจริงๆ จึงไม่สามารถบอกเล่าให้เพื่อนๆ ได้รับทราบได้ ขอติดไว้ก่อนก็แล้วกัน  เมื่อไหร่ได้เดินทางไปทำบุญ สัญญาว่า…จะนำมาเล่าเพิ่มเติมอีกครั้ง

 

สิ่งที่พอจะเล่าได้บ้าง ก็คือ เรื่องราวเกี่ยวกับ พิพิธภัณฑ์ผีตาโขน (วัดโพนชัย) อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย จริงๆ วันนั้นผมเดินทางกลับจากจังหวัดพิษณุโลก ตั้งใจจะแวะสักการะพระธาตุศรีสองรัก เสร็จแล้วก็จะกลับบ้านที่จังหวัดอุดรธานี แต่พอขับรถมาถึงบริเวณทางแยก…เหลือบมองเห็นป้ายบอกเส้นทางด้านซ้ายมือเขียนว่า “พิพิธภัณฑ์ผีตาโขน” เอาหน่า…ใกล้แค่นี้เองแวะชมสักหน่อย…

 

เป็นเรื่องที่น่าเสียดายมาก…ที่ผมไม่ได้อ่านประวัติความเป็นมาของวัดโพนชัยก่อนที่จะเดินทางมาเที่ยว กล่าวคือ วัดโพนชัย เป็นวัดคู่บ้านคู่เมืองด่านซ้าย สร้างขึ้นพร้อมกับพระธาตุศรีสองรัก หากเราสังเกตดีดีจะเห็นว่า บริเวณวัดมีลักษณะเป็นเนิน มีเรื่องเล่าว่าเนินดังกล่าวเกิดจากมูลขุยของพญานาค มีรูพญานาค ว่าสามารถทะลุไปยังแม่น้ำหมัน (วังเวิน) ระยะทางประมาณ 300 เมตร ซึ่งในอดีตมีการสร้างพระวิหารครอบไว้ และมีการสร้างพระประธานปิดรูไว้ในลำดับต่อมา…แน่อนผมพลาดอีกตามเคย…ได้แค่เพียงแวะชมพิพิธภัณฑ์ผีตาโขนอย่างเดียว ไม่ได้กราบพระองค์ดังกล่าวเลย

 

ภายในพิพิธภัณฑ์ (วัดโพนชัย) มีอะไรบ้าง

 

พิพิธภัณฑ์ แห่งนี้ถือเป็นแหล่งรวบรวมประวัติความเป็นมา ประเพณีวัฒนธรรมต่างๆ ของชาวอำเภอด่านซ้าย ส่วนใหญ่จะเน้นเรื่องความเป็นมาเกี่ยวกับการละเล่น ผีตาขน ผีตามคน  (คำว่า ผีตาโขน เกิดจากการเรียกผิดเพี้ยนต่อๆ กันมา นั่นเอง) จุดที่ทำให้ผมต้องหยุดนิ่ง ใช้เวลาอ่านอย่างตั้งใจ คือ วิธีการทำหน้ากากผีตาโขน พอจะสรุปขั้นตอนง่ายๆ ดังนี้

 

1. จุดเด่นแรก คือ จมูกงวงช้าง มักทำด้วยไม้เนื้ออ่อนทำเป็นลักษณะแตกต่างกันตามไอเดียของแต่ละคน

2. ลวดลาย และสีสัน ถือเป็นจุดที่ดึงดูดความน่าสนใจเป็นอย่างมาก  มีการร่างลวดลายก่อนที่จะลงสี (แน่นอนจะต้องมีกลุ่มมือศิลป์ระดับอาจารย์จำนวนมาก ที่ด่านซ้าย)

3. ส่วนหัว ใช้หวดนึ่งข้าว ถือ เป็นการใช้วัสดุที่มีอยู่ในชุมชนได้อย่างคุ้มค่า ที่สำคัญราคาประหยัดมากๆ

4. ส่วนเขา ทำจากปลีมะพร้าวแห้ง

5. ส่วนหน้า ทำจากโคนก้าวมะพร้าว (เจาะรู เขียนลวดลาย ทำตา เย็บติดกับหวดนึ่งข้าว และนำผ้ามาเย็บติดให้สามารถคลุมไหล่ได้)

 

กล่าวโดยสรุป คือ การทำหน้ากาก เป็นการใช้วัตถุดิบในชุมชนให้เกิดประโยชน์สูงสุด ความสวยงาม ตระการตา…ที่เกิดขึ้นล้วนแล้วสะท้อนความใส่ใจ ความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันของคนในชุมชนได้อย่างน่าสนใจ  เห็นวิธีทำง่ายๆ ข้างต้นผมรู้สึกอยากจะทำ หน้ากากขึ้นมาแล้วสิ…แต่ใจหนึ่งก็คิดว่าการวาดลวดลาย และการลงสีสัน ต้องใช้ความละเอียดเป็นอย่างมาก…และผ่านการฝึกฝนมาในระดับเชี่ยวชาญ  ถ้าผมทำอาจจะได้ผีก่องก่อยแทนก็อาจจะเป็นได้…

 

สุดท้ายก่อนกลับบ้าน…ก็อย่าลืมแวะซื้อของที่ระลึกติดมือกลับไปฝากคนที่บ้านด้วยนะครับ (ภาพแรก เป็นหน้ากากในร้านจำหน่ายของทีระลึก สวยมากๆ จนรู้สึกอยากได้ขึ้นมาดื้อๆ แต่อีกใจก็คิดว่า…ถ้าเอามาติดไว้ที่บ้านเวลาพลบค่ำก็กลัวคนจะตกใจ เลยเปลี่ยนใจเป็นถ่ายภาพเก็บไว้เฉยๆ ก็แล้วกัน)

 

สำหรับเพื่อนๆ ท่านไหน ที่มีเรื่องเล่าเพิ่มเติมเกี่ยวกับประเพณีวัฒนธรรมดังกล่าว ถ้าจะเล่าเพิ่มเติมก็จักขอบพระคุณมากๆ เลยนะครับ หรือจะส่งของที่ระลึกมาฝากกันก็ยินดีรับไว้นะครับ 555

บทความ
ตลาดท่าเสด็จ หนองคาย ตลาดสินค้าชายแดน กัมพูชา เวียดนาม สปป.ลาว
ตลาดท่าเสด็จ หนองคาย ตลาดสินค้าชายแดน กัมพูชา เวียดนาม สปป.ลาว

ตลาดท่าเสด็จ หนองคาย   เกริ่นนำ..ตลาดท่าเสด็จ หนองคาย เป็นศูนย์รวมของฝาก ของที่ระลึก ที่มีแหล่งสินค้ามาจากกลุ่ม OTOP ในจังหวัดหนองคาย สินค้าจากฝั่ง สปป.ลาว กัมพูชา และเวียดนาม ซึ่งถ้าหากเปรียบเทียบสัดส่วนระหว่าง สินค้าฝั่ง สปป.ลาว กัมพูชา เวียดนาม และสินค้าจาก OTOP หนองคาย ตามที่สังเกตนะครับ…ผมว่าสินค้า OTOP จะมีสัดส่วนที่มากกว่า ตามด้วยสินค้าจาก กัมพูชา เวียดนาม และสปป.ลาว แม้ว่าประเด็นดังกล่าวจะไม่ใช่สาระสำคัญของการละลายทรัพย์ในกระเป๋า แต่ทำให้นักท่องเที่ยวเปรียบเทียบได้ว่า…ตลาดอินโดจีน แต่ละแห่งนั้นสัดส่วนแตกต่างกัน ดังที่กล่าวไว้   ...

น้ำตกตาดชะแนน หรือ น้ำตกตาดสะแนน ณ บ้านภูเงิน ตำบลบ้านต้อง
น้ำตกตาดชะแนน หรือ น้ำตกตาดสะแนน ณ บ้านภูเงิน ตำบลบ้านต้อง

น้ำตกตาดชะแนน   จังหวัดบึงกาฬ ถือได้ว่าเป็นจังหวัดน้องใหม่ที่มีแหล่งท่องเที่ยวน่าสนใจมากมาย หนึ่งในหลายๆ ในช่วงปลายฝนต้นหนาว คือ น้ำตกที่เกิดจากแหล่งน้ำตามธรรมชาติที่ไหลจากหลังภูวัวลงสู่เบื้องล่างแยกเส้นสายออกไปในแต่ละทิศทาง แม้ว่าช่วง 5 ปีก่อนผมจะเคยทำงานในพื้นที่ใกล้ๆกับเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูวัว แต่ผมก็ไม่สามารถเดินทางสำรวจและเก็บข้อมูลเกี่ยวกับน้ำตกทั้งหมดได้ครบถ้วน (เยอะเหลือเกิน) ทำได้เพียงเก็บข้อมูลและถ่ายภาพตามแต่โอกาสจะเอื้ออำนวยเท่านั้น เอาเป็นว่าผมเคยเดินทางไปเที่ยวชมน้ำตกสวยๆ ในบึงกาฬดังนี้นะครับ น้ำตกถ้ำพระ น้ำตกถ้ำฝุ่น น้ำตกเจ็ดสี น้ำตกตาดขาม น้ำตกตาดนกเขียน แล ...

มิสแกรนด์ ผลการประกวด นางสาวบุปผา นิลสวัสดิ์ (แก้มบุ๋ม)
มิสแกรนด์ ผลการประกวด นางสาวบุปผา นิลสวัสดิ์ (แก้มบุ๋ม)

  โรงเรียนอนุบาลเปิดสอนพื้นฐานการแต่งหน้า เด็กมัธยมปลายกลายเป็นช่างแต่งหน้าอาชีพ นักศึกษาแต่งหน้าออกรับงานอีเวนท์ บ้างก็เดินสายสมัครเวทีประกวดต่างๆ เช่น มิสแกรนด์เป็นต้น ฯลฯ สิ่งที่ผมกล่าวในข้างต้นไม่ใช่เรื่องไกลตัว เชื่อเถอะครับว่า…มีเด็กวัย 2-3 ขวบ กำลังนั่งดู Animation หญิงตั้งครรภ์ คลอดบุตร เลี้ยงดูลูก แต่งหน้า ทำผม ใส่ชุดสวยๆ  ทำอาหาร ฯลฯ (ผมกำลังจะบอกว่า…โลกทุกวันนี้วิ่ง 4×100 เมตร ไปไกลเกินกว่าที่เราจะคาดเดาจริงๆ) และผมเชื่ออีกว่ามีเด็กๆ จำนวนไม่น้อยที่โตขึ้นอยากจะเป็น นางงาม เมื่อศัลยกรรมกลายเป็นเรื่องปกติ  

ตลาดรัตนวาปี 9 ย่างสู่ความสำเร็จ ตลาดสดที่ขยายตัวอย่างต่อเนื่อง
ตลาดรัตนวาปี 9 ย่างสู่ความสำเร็จ ตลาดสดที่ขยายตัวอย่างต่อเนื่อง

ตลาดรัตนวาปี   ตลาดสดชุมชนรัตนวาปี อำเภอรัตนวาปี จังหวัดหนองคาย ตลอดช่วงเวลา 2 ปีที่ผ่านมา ถือได้ว่าเป็นปากท้องของกระผมเลยก็ว่าได้ อย่างว่าล่ะครับ…ทุกคนล้วนมีโอกาสที่จะพลัดถิ่นจากบ้านเกิดเพื่อทำมาหาเลี้ยงชีพ ทว่า ความสุขที่เกิดจากการอิ่มท้อง สะดวก สบาย และได้ประโยชน์ก็เป็นสิ่งที่เราคาดหวัง เอาล่ะวันนี้…เรามาพูดถึงเรื่องราวเกี่ยวกับ “ตลาดรัตนวาปี” กันดีกว่า…ว่ามีอะไรน่าสนใจบ้าง   จุดแข็งที่น่าสนใจของ ตลาดรัตนวาปี คือ เหล่าพ่อค้าแม่ขายส่วนใหญ่เป็นเกษตรกรในพื้นที่ที่ปลูกผัก ถั่วฝักยาว แตงกวา ข้าวโพด  บา ...


อ่านทั้งหมด ..
ขึ้นด้านบน