ผีตาโขน เรียนรู้วิธีการทำหน้ากากง่ายๆ พิพิธภัณฑ์ (วัดโพนชัย)

  16 ตุลาคม 2559 13:58    ที่เที่ยว    www.บึงกาฬ.com    อ่าน 2319  

ผีตาโขน

ผีตาโขน

 

“จมูกงวงช้าง ลวดลาย หลากสีสัน ตระการตา…อันเกิดจากการละเล่น ผีตาโขน ของชาวบ้านที่ร่วมสืบทอดต่อกันมาตั้งแต่โบราณกาล และปัจจุบันยังคงเหนียวแน่นเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน อีกทั้งช่วยสร้างสีสันให้กับงานบุญหลวง ซึ่งเป็นงานบุญใหญ่ของชาวอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย”

 

ก่อนที่จะเขียนโพสนี้…ผมลองๆ ค้นหา “ผีตาโขน 2558” เพราะอยากจะทราบว่างานประเพณีดังกล่าวปีนี้จะจัดขึ้นในช่วงไหน?   เผื่อจะได้วางแผนการเดินทางย้อนรอยประเพณีอันลือเลื่องของชาวอำเภอด่านซ้ายสักหน่อย…แต่สิ่งที่ได้รับก็คือ งานบุญหลวง ปีนี้ จัดขึ้นในช่วงที่ผมกำลังนั่งเขียนเรื่องราวอยู่พอดี โอ๊ะ โอว… (ระหว่างวันที่ 26-28 มิถุนายน 2558) อ้าว…ชวดกันถ้วนหน้า

 

ด้วยความรู้สึกเสียดาย…ที่ไม่ได้ไปร่วมทำบุญ และเที่ยวงานประเพณีละเล่นผีตาโขน เป็นที่มาของการนั่งเขียนเรื่องราว เพื่อผ่อนคลายๆ ระหว่างรอปีหน้าฟ้าใหม่ (ไม่ปีใดก็ปีหนึ่งละ…5555)

 

พิพิธภัณฑ์ (วัดโพนชัย)

 

ช่วงปลายเดือนพฤษภาคม 2558 ที่ผ่านมา…โชคดีมากที่ได้มีโอกาสเข้าชมประวัติศาสตร์ ความเป็นมา ของชาวอำเภอด่านซ้าย         ซึ่งมีเรื่องราวน่าสนใจหลายประการ โดยส่วนใหญ่เรื่องราวจะเป็นการอ้างอิงประวัติศาสตร์เมืองด่านซ้าย อาทิ สัญญาของสองนคร (แขวงไชยะบุรี สปป.ลาว และ ไทด่าน) ที่กำหนดสัจจะว่าจะมีไมตรีต่อกันตลอดไป ลักษณะพื้นที่หุบเขามีภูเขาล้อมรอบ และลำน้ำหมันไหลผ่าน นำความอุดมสมบูรณ์สู่พื้นที่ และสิ่งที่น่าสนใจเป็นพิเศษ คือ แม้ว่าตลอดระยะเวลา 450 ปี ชาวอำเภอด่านซ้ายจะมีการขยายครอบครัว โยกย้ายไปทำมาหากินในต่างพื้นที่ แต่ก็ยังคงความเป็นประเพณี วัฒนธรรม ไว้อย่างน่าปลื้มใจ หนึ่งในนั้นก็คือ ประเพณีการละเล่น ผีตาโขน ในงานบุญหลวง ซึ่งเป็นการรวมเอางานบุญพระเวส งานบุญบั้งไฟ และงานเทศน์มหาชาติมารวมกัน นั่นเอง

 

สำหรับงานบุญหลวง…ของอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย  ผมยังไม่มีโอกาสได้ไปสัมผัสบรรยากาศจริงๆ จึงไม่สามารถบอกเล่าให้เพื่อนๆ ได้รับทราบได้ ขอติดไว้ก่อนก็แล้วกัน  เมื่อไหร่ได้เดินทางไปทำบุญ สัญญาว่า…จะนำมาเล่าเพิ่มเติมอีกครั้ง

 

สิ่งที่พอจะเล่าได้บ้าง ก็คือ เรื่องราวเกี่ยวกับ พิพิธภัณฑ์ผีตาโขน (วัดโพนชัย) อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย จริงๆ วันนั้นผมเดินทางกลับจากจังหวัดพิษณุโลก ตั้งใจจะแวะสักการะพระธาตุศรีสองรัก เสร็จแล้วก็จะกลับบ้านที่จังหวัดอุดรธานี แต่พอขับรถมาถึงบริเวณทางแยก…เหลือบมองเห็นป้ายบอกเส้นทางด้านซ้ายมือเขียนว่า “พิพิธภัณฑ์ผีตาโขน” เอาหน่า…ใกล้แค่นี้เองแวะชมสักหน่อย…

 

เป็นเรื่องที่น่าเสียดายมาก…ที่ผมไม่ได้อ่านประวัติความเป็นมาของวัดโพนชัยก่อนที่จะเดินทางมาเที่ยว กล่าวคือ วัดโพนชัย เป็นวัดคู่บ้านคู่เมืองด่านซ้าย สร้างขึ้นพร้อมกับพระธาตุศรีสองรัก หากเราสังเกตดีดีจะเห็นว่า บริเวณวัดมีลักษณะเป็นเนิน มีเรื่องเล่าว่าเนินดังกล่าวเกิดจากมูลขุยของพญานาค มีรูพญานาค ว่าสามารถทะลุไปยังแม่น้ำหมัน (วังเวิน) ระยะทางประมาณ 300 เมตร ซึ่งในอดีตมีการสร้างพระวิหารครอบไว้ และมีการสร้างพระประธานปิดรูไว้ในลำดับต่อมา…แน่อนผมพลาดอีกตามเคย…ได้แค่เพียงแวะชมพิพิธภัณฑ์ผีตาโขนอย่างเดียว ไม่ได้กราบพระองค์ดังกล่าวเลย

 

ภายในพิพิธภัณฑ์ (วัดโพนชัย) มีอะไรบ้าง

 

พิพิธภัณฑ์ แห่งนี้ถือเป็นแหล่งรวบรวมประวัติความเป็นมา ประเพณีวัฒนธรรมต่างๆ ของชาวอำเภอด่านซ้าย ส่วนใหญ่จะเน้นเรื่องความเป็นมาเกี่ยวกับการละเล่น ผีตาขน ผีตามคน  (คำว่า ผีตาโขน เกิดจากการเรียกผิดเพี้ยนต่อๆ กันมา นั่นเอง) จุดที่ทำให้ผมต้องหยุดนิ่ง ใช้เวลาอ่านอย่างตั้งใจ คือ วิธีการทำหน้ากากผีตาโขน พอจะสรุปขั้นตอนง่ายๆ ดังนี้

 

1. จุดเด่นแรก คือ จมูกงวงช้าง มักทำด้วยไม้เนื้ออ่อนทำเป็นลักษณะแตกต่างกันตามไอเดียของแต่ละคน

2. ลวดลาย และสีสัน ถือเป็นจุดที่ดึงดูดความน่าสนใจเป็นอย่างมาก  มีการร่างลวดลายก่อนที่จะลงสี (แน่นอนจะต้องมีกลุ่มมือศิลป์ระดับอาจารย์จำนวนมาก ที่ด่านซ้าย)

3. ส่วนหัว ใช้หวดนึ่งข้าว ถือ เป็นการใช้วัสดุที่มีอยู่ในชุมชนได้อย่างคุ้มค่า ที่สำคัญราคาประหยัดมากๆ

4. ส่วนเขา ทำจากปลีมะพร้าวแห้ง

5. ส่วนหน้า ทำจากโคนก้าวมะพร้าว (เจาะรู เขียนลวดลาย ทำตา เย็บติดกับหวดนึ่งข้าว และนำผ้ามาเย็บติดให้สามารถคลุมไหล่ได้)

 

กล่าวโดยสรุป คือ การทำหน้ากาก เป็นการใช้วัตถุดิบในชุมชนให้เกิดประโยชน์สูงสุด ความสวยงาม ตระการตา…ที่เกิดขึ้นล้วนแล้วสะท้อนความใส่ใจ ความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันของคนในชุมชนได้อย่างน่าสนใจ  เห็นวิธีทำง่ายๆ ข้างต้นผมรู้สึกอยากจะทำ หน้ากากขึ้นมาแล้วสิ…แต่ใจหนึ่งก็คิดว่าการวาดลวดลาย และการลงสีสัน ต้องใช้ความละเอียดเป็นอย่างมาก…และผ่านการฝึกฝนมาในระดับเชี่ยวชาญ  ถ้าผมทำอาจจะได้ผีก่องก่อยแทนก็อาจจะเป็นได้…

 

สุดท้ายก่อนกลับบ้าน…ก็อย่าลืมแวะซื้อของที่ระลึกติดมือกลับไปฝากคนที่บ้านด้วยนะครับ (ภาพแรก เป็นหน้ากากในร้านจำหน่ายของทีระลึก สวยมากๆ จนรู้สึกอยากได้ขึ้นมาดื้อๆ แต่อีกใจก็คิดว่า…ถ้าเอามาติดไว้ที่บ้านเวลาพลบค่ำก็กลัวคนจะตกใจ เลยเปลี่ยนใจเป็นถ่ายภาพเก็บไว้เฉยๆ ก็แล้วกัน)

 

สำหรับเพื่อนๆ ท่านไหน ที่มีเรื่องเล่าเพิ่มเติมเกี่ยวกับประเพณีวัฒนธรรมดังกล่าว ถ้าจะเล่าเพิ่มเติมก็จักขอบพระคุณมากๆ เลยนะครับ หรือจะส่งของที่ระลึกมาฝากกันก็ยินดีรับไว้นะครับ 555

บทความ
ยูดีทาวน์ อุดรธานี แหล่งชิม ช้อปปิ้ง ถนนคนเดิน – สินค้าแบรนด์ดัง
ยูดีทาวน์ อุดรธานี แหล่งชิม ช้อปปิ้ง ถนนคนเดิน – สินค้าแบรนด์ดัง

ยูดีทาวน์ อุดรธานี   ยูดีทาวน์ อุดรธานี ถือได้ว่าเป็นจุดแรกที่นักท่องเที่ยวจะต้องขีดๆ เขียนสัญลักษณ์ไว้บนแผนที่ เพื่อเตือนความจำว่า…พลาดไม่ได้ สำหรับย่านการค้าที่มีความลงตัวทั้งทางด้าน สถานที่จอดรถยนต์ (มี รปภ.คอยให้สัญญาณเวลาถอยจอด คอยจัดระเบียบรถอย่างเคร่งครัด) บรรยากาศร่มรื่น แสง สี เสียงเพลงคลอเบาๆ ชวนใจให้รู้สึกผ่อนคลายให้ทุกวันกลายเป็นสบายๆ ได้อย่างน่าสนใจ ทว่า สาวๆ ขาช้อปขอให้ได้หยิบๆ จับๆ เลือกๆ สิ่งที่ตนหมายปองก็สุขใจแล้ว…   ยุคก่อน ยูดีทาวน์ อุดรธานี   ด้วยเหตุผลที่ว่า กระผมเป็นคนที่ไม่ค่อยชอบเ ...

หนองบัว บ้านดอนบก ต.รัตนวาปี อ.รัตนวาปี จ.หนองคาย
หนองบัว บ้านดอนบก ต.รัตนวาปี อ.รัตนวาปี จ.หนองคาย

หนองบัว บ้านดอนบก   ปฐมบท อำเภอรัตนวาปี จังหวัดหนองคาย ดินแดนพญานาค ในตำนานและความเชื่อของชาวบ้าน ฤ ถ่ายทอดอารยธรรมความผาสุกนี้สู่รุ่นลูก รุ่นหลาน ตามแนววิถีพุทธ กระผมกำลังพยายามสื่อสารว่ามีประเด็นน่าสนใจทั้งในเชิงภูมิประเทศ กล่าวคือ ฝั่งถนนหลวงสาย 212 ทางแม่น้ำโขง จะเป็นพื้นที่ราบลุ่มแม่น้ำเป็นส่วนใหญ่ ในขณะที่อีกฝั่งเป็นหนอง และป่าดง เสียอย่างนั้น วัฒนธรรม ประเพณีที่น่าสนใจมากมาย สิ่งที่ผมสนใจมากๆ คือ รูปแบบการทำอาหารเผ่าไทพวน ที่ยังคงสืบทอดเรื่อยมา…เช่น เมนูค้อเขียว (ผมก็ยังคิดภาพเมนูอาหารนี้ไม่ออกเช่นกัน…) เท่าที่พอรู้คือ ผลของค้อเขียวมีความคล้ายคลึงระหว่าง หมาก ...

BBL การจัดการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับสมอง  8 ความสามารถ 5 สิ่ง
BBL การจัดการเรียนรู้ที่สอดคล้องกับสมอง 8 ความสามารถ 5 สิ่ง

  ฺBBL การจัดการเรียนรู้ให้สัมพันธ์กับสมอง “เด็กวัย 3 ขวบ พูดภาษาอังกฤษสำเนียงแป๊ะเวอร์…ตั้งแต่สนามบินสุวรรณภูมิจนกระทั่งถึงสนามบินนานาชาติอุดรธานี” เป็นแรงเกื้อหนุนให้ผมหยิบเรื่องราวเกี่ยวกับการเรียนรู้ให้สัมพันธ์กับสมอง หรือที่เราพูดกันสั้นๆ ว่า BBL มาพูดคุยอีกครั้ง ผมลองค้นข้อมูลดูทราบว่าผลการศึกษาของนักการศึกษา นักจิตวิทยา และนักวิทยาศาสตร์ด้านสมอง…พบว่า การเรียนการสอนโดยแบ่งนักเรียนตามช่วงอายุ ตามชั้นเรียน ไม่สอดคล้องกับการเรียนรู้ของสมอง หากแต่เป็นการบริหารจัดการบนข้อจำกัด ไม่น่าแปลกใจเลย…ที่เด็กที่ผู้ปกครองใส่ใจ สอนลู ...

ภูทอก พุทธสถานที่น่าสนใจ เป็นก็บสังขาร พระอาจารย์ จวน กุลเชฏโฐ
ภูทอก พุทธสถานที่น่าสนใจ เป็นก็บสังขาร พระอาจารย์ จวน กุลเชฏโฐ

  ภูทอก บึงกาฬ   ภูเขาที่สูงชัน มีแนวให้ป่ายปีนตามธรรมชาติ ยังดึงดูดใจให้มนุษย์พันธุ์ท่องเที่ยวปีนป่ายเพื่อพิชิตยอดสูงสุดมาแล้ว หากภูทอก ของจังหวัดบึงกาฬ มีเสน่ห์มากกว่านั้น ด้วยชั้นลดหลั่น ที่มีหินภูเขาที่ผ่านการกัดเซาะของลมธรรมชาติจนได้ลวดลายสลักเสลาราวแกรนด์แคนย่อนอันโด่งดังในต่างประเทศ อีกทั้งหน้าผาที่ยื่นไปในอากาศที่รองรับก้อนหินไว้คล้ายกับพระธาตุอินทร์แขวนที่ธรรมชาติไม่ให้คำตอบว่า ตั้งอยู่ได้อย่างไร สิ่งเหล่านี้ ก็เพียงพอที่จะดึงดูดนักท่องเที่ยวและทำให้ที่นี่ กลายเป็นสถานที่ที่ชวนให้ไปกัน   สถานที่ตั้ง


อ่านทั้งหมด ..
ขึ้นด้านบน