ผีตาโขน เรียนรู้วิธีการทำหน้ากากง่ายๆ พิพิธภัณฑ์ (วัดโพนชัย)

  16 ตุลาคม 2559 13:58    ที่เที่ยว    www.บึงกาฬ.com    อ่าน 1942  

ผีตาโขน

ผีตาโขน

 

“จมูกงวงช้าง ลวดลาย หลากสีสัน ตระการตา…อันเกิดจากการละเล่น ผีตาโขน ของชาวบ้านที่ร่วมสืบทอดต่อกันมาตั้งแต่โบราณกาล และปัจจุบันยังคงเหนียวแน่นเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน อีกทั้งช่วยสร้างสีสันให้กับงานบุญหลวง ซึ่งเป็นงานบุญใหญ่ของชาวอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย”

 

ก่อนที่จะเขียนโพสนี้…ผมลองๆ ค้นหา “ผีตาโขน 2558” เพราะอยากจะทราบว่างานประเพณีดังกล่าวปีนี้จะจัดขึ้นในช่วงไหน?   เผื่อจะได้วางแผนการเดินทางย้อนรอยประเพณีอันลือเลื่องของชาวอำเภอด่านซ้ายสักหน่อย…แต่สิ่งที่ได้รับก็คือ งานบุญหลวง ปีนี้ จัดขึ้นในช่วงที่ผมกำลังนั่งเขียนเรื่องราวอยู่พอดี โอ๊ะ โอว… (ระหว่างวันที่ 26-28 มิถุนายน 2558) อ้าว…ชวดกันถ้วนหน้า

 

ด้วยความรู้สึกเสียดาย…ที่ไม่ได้ไปร่วมทำบุญ และเที่ยวงานประเพณีละเล่นผีตาโขน เป็นที่มาของการนั่งเขียนเรื่องราว เพื่อผ่อนคลายๆ ระหว่างรอปีหน้าฟ้าใหม่ (ไม่ปีใดก็ปีหนึ่งละ…5555)

 

พิพิธภัณฑ์ (วัดโพนชัย)

 

ช่วงปลายเดือนพฤษภาคม 2558 ที่ผ่านมา…โชคดีมากที่ได้มีโอกาสเข้าชมประวัติศาสตร์ ความเป็นมา ของชาวอำเภอด่านซ้าย         ซึ่งมีเรื่องราวน่าสนใจหลายประการ โดยส่วนใหญ่เรื่องราวจะเป็นการอ้างอิงประวัติศาสตร์เมืองด่านซ้าย อาทิ สัญญาของสองนคร (แขวงไชยะบุรี สปป.ลาว และ ไทด่าน) ที่กำหนดสัจจะว่าจะมีไมตรีต่อกันตลอดไป ลักษณะพื้นที่หุบเขามีภูเขาล้อมรอบ และลำน้ำหมันไหลผ่าน นำความอุดมสมบูรณ์สู่พื้นที่ และสิ่งที่น่าสนใจเป็นพิเศษ คือ แม้ว่าตลอดระยะเวลา 450 ปี ชาวอำเภอด่านซ้ายจะมีการขยายครอบครัว โยกย้ายไปทำมาหากินในต่างพื้นที่ แต่ก็ยังคงความเป็นประเพณี วัฒนธรรม ไว้อย่างน่าปลื้มใจ หนึ่งในนั้นก็คือ ประเพณีการละเล่น ผีตาโขน ในงานบุญหลวง ซึ่งเป็นการรวมเอางานบุญพระเวส งานบุญบั้งไฟ และงานเทศน์มหาชาติมารวมกัน นั่นเอง

 

สำหรับงานบุญหลวง…ของอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย  ผมยังไม่มีโอกาสได้ไปสัมผัสบรรยากาศจริงๆ จึงไม่สามารถบอกเล่าให้เพื่อนๆ ได้รับทราบได้ ขอติดไว้ก่อนก็แล้วกัน  เมื่อไหร่ได้เดินทางไปทำบุญ สัญญาว่า…จะนำมาเล่าเพิ่มเติมอีกครั้ง

 

สิ่งที่พอจะเล่าได้บ้าง ก็คือ เรื่องราวเกี่ยวกับ พิพิธภัณฑ์ผีตาโขน (วัดโพนชัย) อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย จริงๆ วันนั้นผมเดินทางกลับจากจังหวัดพิษณุโลก ตั้งใจจะแวะสักการะพระธาตุศรีสองรัก เสร็จแล้วก็จะกลับบ้านที่จังหวัดอุดรธานี แต่พอขับรถมาถึงบริเวณทางแยก…เหลือบมองเห็นป้ายบอกเส้นทางด้านซ้ายมือเขียนว่า “พิพิธภัณฑ์ผีตาโขน” เอาหน่า…ใกล้แค่นี้เองแวะชมสักหน่อย…

 

เป็นเรื่องที่น่าเสียดายมาก…ที่ผมไม่ได้อ่านประวัติความเป็นมาของวัดโพนชัยก่อนที่จะเดินทางมาเที่ยว กล่าวคือ วัดโพนชัย เป็นวัดคู่บ้านคู่เมืองด่านซ้าย สร้างขึ้นพร้อมกับพระธาตุศรีสองรัก หากเราสังเกตดีดีจะเห็นว่า บริเวณวัดมีลักษณะเป็นเนิน มีเรื่องเล่าว่าเนินดังกล่าวเกิดจากมูลขุยของพญานาค มีรูพญานาค ว่าสามารถทะลุไปยังแม่น้ำหมัน (วังเวิน) ระยะทางประมาณ 300 เมตร ซึ่งในอดีตมีการสร้างพระวิหารครอบไว้ และมีการสร้างพระประธานปิดรูไว้ในลำดับต่อมา…แน่อนผมพลาดอีกตามเคย…ได้แค่เพียงแวะชมพิพิธภัณฑ์ผีตาโขนอย่างเดียว ไม่ได้กราบพระองค์ดังกล่าวเลย

 

ภายในพิพิธภัณฑ์ (วัดโพนชัย) มีอะไรบ้าง

 

พิพิธภัณฑ์ แห่งนี้ถือเป็นแหล่งรวบรวมประวัติความเป็นมา ประเพณีวัฒนธรรมต่างๆ ของชาวอำเภอด่านซ้าย ส่วนใหญ่จะเน้นเรื่องความเป็นมาเกี่ยวกับการละเล่น ผีตาขน ผีตามคน  (คำว่า ผีตาโขน เกิดจากการเรียกผิดเพี้ยนต่อๆ กันมา นั่นเอง) จุดที่ทำให้ผมต้องหยุดนิ่ง ใช้เวลาอ่านอย่างตั้งใจ คือ วิธีการทำหน้ากากผีตาโขน พอจะสรุปขั้นตอนง่ายๆ ดังนี้

 

1. จุดเด่นแรก คือ จมูกงวงช้าง มักทำด้วยไม้เนื้ออ่อนทำเป็นลักษณะแตกต่างกันตามไอเดียของแต่ละคน

2. ลวดลาย และสีสัน ถือเป็นจุดที่ดึงดูดความน่าสนใจเป็นอย่างมาก  มีการร่างลวดลายก่อนที่จะลงสี (แน่นอนจะต้องมีกลุ่มมือศิลป์ระดับอาจารย์จำนวนมาก ที่ด่านซ้าย)

3. ส่วนหัว ใช้หวดนึ่งข้าว ถือ เป็นการใช้วัสดุที่มีอยู่ในชุมชนได้อย่างคุ้มค่า ที่สำคัญราคาประหยัดมากๆ

4. ส่วนเขา ทำจากปลีมะพร้าวแห้ง

5. ส่วนหน้า ทำจากโคนก้าวมะพร้าว (เจาะรู เขียนลวดลาย ทำตา เย็บติดกับหวดนึ่งข้าว และนำผ้ามาเย็บติดให้สามารถคลุมไหล่ได้)

 

กล่าวโดยสรุป คือ การทำหน้ากาก เป็นการใช้วัตถุดิบในชุมชนให้เกิดประโยชน์สูงสุด ความสวยงาม ตระการตา…ที่เกิดขึ้นล้วนแล้วสะท้อนความใส่ใจ ความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันของคนในชุมชนได้อย่างน่าสนใจ  เห็นวิธีทำง่ายๆ ข้างต้นผมรู้สึกอยากจะทำ หน้ากากขึ้นมาแล้วสิ…แต่ใจหนึ่งก็คิดว่าการวาดลวดลาย และการลงสีสัน ต้องใช้ความละเอียดเป็นอย่างมาก…และผ่านการฝึกฝนมาในระดับเชี่ยวชาญ  ถ้าผมทำอาจจะได้ผีก่องก่อยแทนก็อาจจะเป็นได้…

 

สุดท้ายก่อนกลับบ้าน…ก็อย่าลืมแวะซื้อของที่ระลึกติดมือกลับไปฝากคนที่บ้านด้วยนะครับ (ภาพแรก เป็นหน้ากากในร้านจำหน่ายของทีระลึก สวยมากๆ จนรู้สึกอยากได้ขึ้นมาดื้อๆ แต่อีกใจก็คิดว่า…ถ้าเอามาติดไว้ที่บ้านเวลาพลบค่ำก็กลัวคนจะตกใจ เลยเปลี่ยนใจเป็นถ่ายภาพเก็บไว้เฉยๆ ก็แล้วกัน)

 

สำหรับเพื่อนๆ ท่านไหน ที่มีเรื่องเล่าเพิ่มเติมเกี่ยวกับประเพณีวัฒนธรรมดังกล่าว ถ้าจะเล่าเพิ่มเติมก็จักขอบพระคุณมากๆ เลยนะครับ หรือจะส่งของที่ระลึกมาฝากกันก็ยินดีรับไว้นะครับ 555

บทความ
วัดถ้ำศรีธน ปากคาด โปรแกรม การท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ เมืองเปงจานนคร
วัดถ้ำศรีธน ปากคาด โปรแกรม การท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ เมืองเปงจานนคร

วัดถ้ำศรีธน ปากคาด   หากแวะไปจังหวัดบึงกาฬ นักท่องเที่ยวทั้งหลายคงไม่พลาดที่จะมีโปรแกรมไหว้พระที่วัดถ้ำศรีธน หรือ วัดสว่างอารมณ์ เพราะที่นี่เป็นบุญสถานที่นับเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญอีกแห่งของอำเภอปากคาด จังหวัดบึงกาฬ  ความโดดเด่นของอุโบสถรูปทรงแตกต่างจากอุโบสถของวัดแห่งอื่น รวมตลอดถึงการตั้งอยู่บนก้อนหินขนาดใหญ่ เป็นทั้งที่ประดิษฐานของพระประธาน และเมื่อขึ้นไปสู่จุดสูงสุด สามารถชมวิวโดยรอบได้ 360 องศา เห็นวิวทิวทัศน์ของบึงกาฬและแลเลยไปถึงฝั่งสปป.ลาว  นอกจากนั้น ด้วยความร่มรื่นรายรอบบริเวณวัดที่ยังคงเต็มไปด้วยต้นไม้เขียวชอ ...

สถานีรถไฟ โนนสะอาด (อำเภอโนนสะอาด จังหวัดอุดรธานี)
สถานีรถไฟ โนนสะอาด (อำเภอโนนสะอาด จังหวัดอุดรธานี)

สถานีรถไฟ โนนสะอาด   รู้สึกแปลกๆ ยังไงไม่รู้…ที่คนที่ไม่เคยนั่งรถไฟ แต่กลับต้องมานั่งเขียนเรื่องราวเกี่ยวกับสถานีรถไฟแบบดื้อๆ ถ้าเรื่องราวที่ผมจะเขียนต่อไปนี้ออกมาแบบติดๆ ขัดๆ ก็คิดเสียว่า “ประสาคนไม่เคย” ก็แล้วกัน เหอะๆ   บ่ายวันศุกร์ ผมตั้งใจจะไปถ่ายภาพ สถานีรถไฟ โนนสะอาด แห่งนี้ เพราะก่อนหน้านั้นเคยมาเดินสำรวจมุมไว้แล้ว แต่ก็ไม่รู้คิดยังไงมาถ่ายภาพสถานีรถไฟ ไม่มีแบบ แถมยังติดเลนส์ 85 mm มาอีก คิดแล้วก็ตลกตัวเองเหมือนกัน เอาล่ะครับเข้าสู่เรื่องราวกันเลย สิ่งที่ผมรู้สึกได้ในขณะก้าวย่างเข้าสู่พื้นที่เขตการรถไฟ คื ...

การดูแลผู้สูงอายุ หลัก 5 อ. สุขภาพผู้สูงอายุ  อ.ไพจิตร วรรณจักร์
การดูแลผู้สูงอายุ หลัก 5 อ. สุขภาพผู้สูงอายุ อ.ไพจิตร วรรณจักร์

  ในอีก 10 ปีข้างหน้า ประเทศไทยเราจะกลายเป็นสังคมผู้สูงอายุโดยสมบูรณ์ ภาครัฐต่างเตรียมพร้อมรับมือในทุกๆ สถานการณ์ โดยเฉพาะภาคธุรกิจที่กำลังจดจ่ออยู่กับการตีโจทย์เกี่ยวกับ การดูแลผู้สูงอายุ หรือจะเรียกว่า สุขภาพกลุ่มวัยผมสีดอกเลา คงต้องตามดูกันต่อไปว่า…จะมีอะไรที่สามารถเปลี่ยนแปลงค่านิยมการพึ่งพิงในสถานสงเคราะห์ ที่สังคมส่วนใหญ่ตราหน้าว่า อกตัญญู สู่การเป็นสังคมผู้สูงอายุ VIP (คนมีอันจะกินเท่านั้นที่มีสิทธิ์ เป็นต้น)   การดูแลสุขภาพผู้สูงอายุ   คำว่า “ผู้สูงอายุ” ไม่ใช่เรื่องใหม่ที่จะต้องทำความเข้าใจกัน เพราะทุกท่านต่างรั ...

ปรัชญา เศรษฐกิจพอเพียง  3 ห่วง 2 เงื่อนไข สู่ 1 ไร่ 1 แสน
ปรัชญา เศรษฐกิจพอเพียง 3 ห่วง 2 เงื่อนไข สู่ 1 ไร่ 1 แสน

เศรษฐกิจพอเพียง หมายถึง ?   แนวทาง เศรษฐกิจพอเพียง 3 ห่วง 2 เงื่อนไข ขององค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ฯ  3  ห่วง คือ การวางแผนในการทำเกษตรแบบผสมผสาน หรือ เศรษฐกิจพอเพียง  ซึ่ง จะประกอบด้วย 3 อาชีพ คือ อาชีพสิกรรม (ทำนา) อาชีพประมง (เลี้ยงสัตว์น้ำ) และอาชีพปศุสัตว์ (เลี้ยงสัตว์)  รูปแบบการทำให้ พอประมาณ  ตามอัตภาพ (พื้นที่ และค่าใช้จ่ายของแต่ละบุคคล) ไม่ต้องปรับให้ตรงรูปแบบทุกอย่าง  และใช้เหตุผล (ปัญญา) ในการแก้ปัญหา เพื่อให้เกิดการพึ่งตนเอง ลดค่าใช้จ่าย สร้างรายได้ เกิดผลลัพธ์ เป็น ภูมิคุ้มกัน ในการดำรงชีพต่อไป < ...


อ่านทั้งหมด ..
ขึ้นด้านบน