ผีตาโขน เรียนรู้วิธีการทำหน้ากากง่ายๆ พิพิธภัณฑ์ (วัดโพนชัย)

  16 ตุลาคม 2559 13:58    ที่เที่ยว    www.บึงกาฬ.com    อ่าน 1163  

ผีตาโขน

ผีตาโขน

 

“จมูกงวงช้าง ลวดลาย หลากสีสัน ตระการตา…อันเกิดจากการละเล่น ผีตาโขน ของชาวบ้านที่ร่วมสืบทอดต่อกันมาตั้งแต่โบราณกาล และปัจจุบันยังคงเหนียวแน่นเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน อีกทั้งช่วยสร้างสีสันให้กับงานบุญหลวง ซึ่งเป็นงานบุญใหญ่ของชาวอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย”

 

ก่อนที่จะเขียนโพสนี้…ผมลองๆ ค้นหา “ผีตาโขน 2558” เพราะอยากจะทราบว่างานประเพณีดังกล่าวปีนี้จะจัดขึ้นในช่วงไหน?   เผื่อจะได้วางแผนการเดินทางย้อนรอยประเพณีอันลือเลื่องของชาวอำเภอด่านซ้ายสักหน่อย…แต่สิ่งที่ได้รับก็คือ งานบุญหลวง ปีนี้ จัดขึ้นในช่วงที่ผมกำลังนั่งเขียนเรื่องราวอยู่พอดี โอ๊ะ โอว… (ระหว่างวันที่ 26-28 มิถุนายน 2558) อ้าว…ชวดกันถ้วนหน้า

 

ด้วยความรู้สึกเสียดาย…ที่ไม่ได้ไปร่วมทำบุญ และเที่ยวงานประเพณีละเล่นผีตาโขน เป็นที่มาของการนั่งเขียนเรื่องราว เพื่อผ่อนคลายๆ ระหว่างรอปีหน้าฟ้าใหม่ (ไม่ปีใดก็ปีหนึ่งละ…5555)

 

พิพิธภัณฑ์ (วัดโพนชัย)

 

ช่วงปลายเดือนพฤษภาคม 2558 ที่ผ่านมา…โชคดีมากที่ได้มีโอกาสเข้าชมประวัติศาสตร์ ความเป็นมา ของชาวอำเภอด่านซ้าย         ซึ่งมีเรื่องราวน่าสนใจหลายประการ โดยส่วนใหญ่เรื่องราวจะเป็นการอ้างอิงประวัติศาสตร์เมืองด่านซ้าย อาทิ สัญญาของสองนคร (แขวงไชยะบุรี สปป.ลาว และ ไทด่าน) ที่กำหนดสัจจะว่าจะมีไมตรีต่อกันตลอดไป ลักษณะพื้นที่หุบเขามีภูเขาล้อมรอบ และลำน้ำหมันไหลผ่าน นำความอุดมสมบูรณ์สู่พื้นที่ และสิ่งที่น่าสนใจเป็นพิเศษ คือ แม้ว่าตลอดระยะเวลา 450 ปี ชาวอำเภอด่านซ้ายจะมีการขยายครอบครัว โยกย้ายไปทำมาหากินในต่างพื้นที่ แต่ก็ยังคงความเป็นประเพณี วัฒนธรรม ไว้อย่างน่าปลื้มใจ หนึ่งในนั้นก็คือ ประเพณีการละเล่น ผีตาโขน ในงานบุญหลวง ซึ่งเป็นการรวมเอางานบุญพระเวส งานบุญบั้งไฟ และงานเทศน์มหาชาติมารวมกัน นั่นเอง

 

สำหรับงานบุญหลวง…ของอำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย  ผมยังไม่มีโอกาสได้ไปสัมผัสบรรยากาศจริงๆ จึงไม่สามารถบอกเล่าให้เพื่อนๆ ได้รับทราบได้ ขอติดไว้ก่อนก็แล้วกัน  เมื่อไหร่ได้เดินทางไปทำบุญ สัญญาว่า…จะนำมาเล่าเพิ่มเติมอีกครั้ง

 

สิ่งที่พอจะเล่าได้บ้าง ก็คือ เรื่องราวเกี่ยวกับ พิพิธภัณฑ์ผีตาโขน (วัดโพนชัย) อำเภอด่านซ้าย จังหวัดเลย จริงๆ วันนั้นผมเดินทางกลับจากจังหวัดพิษณุโลก ตั้งใจจะแวะสักการะพระธาตุศรีสองรัก เสร็จแล้วก็จะกลับบ้านที่จังหวัดอุดรธานี แต่พอขับรถมาถึงบริเวณทางแยก…เหลือบมองเห็นป้ายบอกเส้นทางด้านซ้ายมือเขียนว่า “พิพิธภัณฑ์ผีตาโขน” เอาหน่า…ใกล้แค่นี้เองแวะชมสักหน่อย…

 

เป็นเรื่องที่น่าเสียดายมาก…ที่ผมไม่ได้อ่านประวัติความเป็นมาของวัดโพนชัยก่อนที่จะเดินทางมาเที่ยว กล่าวคือ วัดโพนชัย เป็นวัดคู่บ้านคู่เมืองด่านซ้าย สร้างขึ้นพร้อมกับพระธาตุศรีสองรัก หากเราสังเกตดีดีจะเห็นว่า บริเวณวัดมีลักษณะเป็นเนิน มีเรื่องเล่าว่าเนินดังกล่าวเกิดจากมูลขุยของพญานาค มีรูพญานาค ว่าสามารถทะลุไปยังแม่น้ำหมัน (วังเวิน) ระยะทางประมาณ 300 เมตร ซึ่งในอดีตมีการสร้างพระวิหารครอบไว้ และมีการสร้างพระประธานปิดรูไว้ในลำดับต่อมา…แน่อนผมพลาดอีกตามเคย…ได้แค่เพียงแวะชมพิพิธภัณฑ์ผีตาโขนอย่างเดียว ไม่ได้กราบพระองค์ดังกล่าวเลย

 

ภายในพิพิธภัณฑ์ (วัดโพนชัย) มีอะไรบ้าง

 

พิพิธภัณฑ์ แห่งนี้ถือเป็นแหล่งรวบรวมประวัติความเป็นมา ประเพณีวัฒนธรรมต่างๆ ของชาวอำเภอด่านซ้าย ส่วนใหญ่จะเน้นเรื่องความเป็นมาเกี่ยวกับการละเล่น ผีตาขน ผีตามคน  (คำว่า ผีตาโขน เกิดจากการเรียกผิดเพี้ยนต่อๆ กันมา นั่นเอง) จุดที่ทำให้ผมต้องหยุดนิ่ง ใช้เวลาอ่านอย่างตั้งใจ คือ วิธีการทำหน้ากากผีตาโขน พอจะสรุปขั้นตอนง่ายๆ ดังนี้

 

1. จุดเด่นแรก คือ จมูกงวงช้าง มักทำด้วยไม้เนื้ออ่อนทำเป็นลักษณะแตกต่างกันตามไอเดียของแต่ละคน

2. ลวดลาย และสีสัน ถือเป็นจุดที่ดึงดูดความน่าสนใจเป็นอย่างมาก  มีการร่างลวดลายก่อนที่จะลงสี (แน่นอนจะต้องมีกลุ่มมือศิลป์ระดับอาจารย์จำนวนมาก ที่ด่านซ้าย)

3. ส่วนหัว ใช้หวดนึ่งข้าว ถือ เป็นการใช้วัสดุที่มีอยู่ในชุมชนได้อย่างคุ้มค่า ที่สำคัญราคาประหยัดมากๆ

4. ส่วนเขา ทำจากปลีมะพร้าวแห้ง

5. ส่วนหน้า ทำจากโคนก้าวมะพร้าว (เจาะรู เขียนลวดลาย ทำตา เย็บติดกับหวดนึ่งข้าว และนำผ้ามาเย็บติดให้สามารถคลุมไหล่ได้)

 

กล่าวโดยสรุป คือ การทำหน้ากาก เป็นการใช้วัตถุดิบในชุมชนให้เกิดประโยชน์สูงสุด ความสวยงาม ตระการตา…ที่เกิดขึ้นล้วนแล้วสะท้อนความใส่ใจ ความเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกันของคนในชุมชนได้อย่างน่าสนใจ  เห็นวิธีทำง่ายๆ ข้างต้นผมรู้สึกอยากจะทำ หน้ากากขึ้นมาแล้วสิ…แต่ใจหนึ่งก็คิดว่าการวาดลวดลาย และการลงสีสัน ต้องใช้ความละเอียดเป็นอย่างมาก…และผ่านการฝึกฝนมาในระดับเชี่ยวชาญ  ถ้าผมทำอาจจะได้ผีก่องก่อยแทนก็อาจจะเป็นได้…

 

สุดท้ายก่อนกลับบ้าน…ก็อย่าลืมแวะซื้อของที่ระลึกติดมือกลับไปฝากคนที่บ้านด้วยนะครับ (ภาพแรก เป็นหน้ากากในร้านจำหน่ายของทีระลึก สวยมากๆ จนรู้สึกอยากได้ขึ้นมาดื้อๆ แต่อีกใจก็คิดว่า…ถ้าเอามาติดไว้ที่บ้านเวลาพลบค่ำก็กลัวคนจะตกใจ เลยเปลี่ยนใจเป็นถ่ายภาพเก็บไว้เฉยๆ ก็แล้วกัน)

 

สำหรับเพื่อนๆ ท่านไหน ที่มีเรื่องเล่าเพิ่มเติมเกี่ยวกับประเพณีวัฒนธรรมดังกล่าว ถ้าจะเล่าเพิ่มเติมก็จักขอบพระคุณมากๆ เลยนะครับ หรือจะส่งของที่ระลึกมาฝากกันก็ยินดีรับไว้นะครับ 555

บทความ
ถนนคนเดิน หนองคาย แรงดึงดูด 9 ประการ ที่ต้องมาให้ได้ ณ ริมฝั่งโขง
ถนนคนเดิน หนองคาย แรงดึงดูด 9 ประการ ที่ต้องมาให้ได้ ณ ริมฝั่งโขง

ถนนคนเดิน หนองคาย   จังหวัดหนองคาย เมืองน่าอยู่อันดับที่ 7 ของโลก ที่มาพร้อมกับตัวชี้วัดความสุขของผู้คนพื้นเพ ผู้แวะเวียน ตลอดจนนักท่องเที่ยวจากแดนไกลที่วางแผนเช็คพิกัด ตารางการเดินทาง ไว้ล่วงหน้าหลายเดือน สำหรับท่านไหนที่ไม่เคยเดินทางมาเที่ยวแหล่งอารยธรรม ดินแดนสองฝั่งโขง มรดกอันล้ำค่าต่างๆ คงจะยังคิดภาพไม่ออกแน่เชียว วันนี้ขอนำมาเล่าสู่กันฟังอีกครั้งหนึ่ง   ทริปท่องเที่ยว ที่นิยม คือ การไหว้พระ 9 ส. เมืองหนองคาย ได้แก่ หลวงพ่อพระใส หลวงพ่อพระเสี่ยง หลวงพ่อสีบุญเฮือง หลวงพ่อพระสวย หลวงพ่อพระเสาร์ หลวงพ่อพระสุก หลวงพ่อพระแสง หลวงพ่อแสห้า และหลวงพ่อทองแสน ซึ ...

หนองถิ่น กับ 8 กิจกรรม ตามชอบใจ ณ สวนสาธารณะ หนองถิ่น หนองคาย
หนองถิ่น กับ 8 กิจกรรม ตามชอบใจ ณ สวนสาธารณะ หนองถิ่น หนองคาย

หนองถิ่น หนองคาย   เป็นสวนสาธารณะ ที่ถือได้ว่าเป็นภาพลักษณ์ หรือ เป็นหน้าเป็นตาให้กับจังหวัดหนองคาย สำหรับความรู้สึกส่วนตัวของกระผมแล้วมองว่า…สวนสาธารณะเป็นเหมือนห้องรับแขกขนาดใหญ่ และเป็นตัวชี้วัดความสำเร็จของการดำเนินงานด้านสุขภาพในภาพรวม ทั้งนี้ก็ต้องวัดจำนวนคนที่มาออกกำลังกายด้วยนะครับ เหอะๆ   หนองถิ่น จุด พักผ่อน ออกกำลังกาย และจับจ่าย   แนวคิดทางด้านเศรษฐกิจที่มีความเกื้อหนุนกันระหว่าง สวนสาธารณะ กล่าวคือเป็นความสำเร็จจากการผสมผสานรูปแบบทั้ง 3 ได้แก่ การพักผ่อน สถานที่ออกกำลังกาย และการจับจ่ายใช้สอย ในระแวกใกล้เคียงจังหวัด ...

วัดราชโพนเงิน ความเป็นมา ประวัติศาสตร์ หัตถีนาค และ ราชาแห่งนาค
วัดราชโพนเงิน ความเป็นมา ประวัติศาสตร์ หัตถีนาค และ ราชาแห่งนาค

  วัดราชโพนเงิน   มีปัจจัย 3 อย่าง ที่ทำให้กระผมจะต้องเดินทางมาที่ วัดราชโพนเงิน แห่งนี้ ได้แก่ เห็นภาพคนต่างถิ่นเขาถ่ายภาพตั้งแต่เมื่อครั้งที่ยังไม่มีการก่อสร้างตลิ่ง ตลอดแนวฝั่งแม่น้ำโขง กระแสผู้คนถูกหวย และอยากรู้ความเป็นมา หรือ ประวัติศาสตร์ของการสร้างพญานาคที่แลดูแปลกตา ดังกล่าวนี้   กระผมขออธิบายในประเด็นกระผู้คนถูกหวยก่อนนะครับ ต้องขอบอกก่อนว่า วัดราชโพนเงิน ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการให้เลขเด็ดแต่อย่างใด หากแต่เป็นอีกวัดหนึ่งที่อยู่ใกล้เคียงกัน (ตามความเชื่อ และศรัทธาของชาวบ้าน) ที่เล่าต่อกันมาว่า…มีร่างทรง ขอเลขเ ...

หินสามวาฬ ภูสิงห์ กับ การเตรียมพร้อมเดินทางสู่ เมื่อต้น พ.ศ. 2559
หินสามวาฬ ภูสิงห์ กับ การเตรียมพร้อมเดินทางสู่ เมื่อต้น พ.ศ. 2559

    ในโพสก่อน…ผมได้มโนภาพเกี่ยวกับการเดินทางสู่แหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศแห่งใหม่ของจังหวัดบึงกาฬ ที่พึ่งเปิดตัวได้ไม่นานนัก แต่สามารถทำให้ผู้คนกล่าวขาน และแชร์ภาพกันอย่างต่อเนื่อง จนผมเองก็อดใจไม่ไหว ต้องเดินทางไปให้ได้สักวัน สิ่งที่น่าติดตามยิ่งไปกว่านั้น คือ แหล่งท่องเที่ยวแห่งนี้มีความเป็นไปได้สูงมากๆ ที่จะกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยว ที่ต้องมาให้ถึง ถ้าหากท่านเดินทางมาเที่ยวจังหวัดบึงกาฬ  วันนี้ผมมีเรื่องราวน่าสนใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเตรียมตัวที่ดี จะช่วยให้ท่านสนุกสนาน และมีความสุขกับการมาเยือนมากยิ่งขึ้นครับ   ในวันที่ 17 มกราคม 2559 เปิดศักราชใ ...


อ่านทั้งหมด ..
ขึ้นด้านบน