ไข้เลือดออก สาเหตุ อาการ การพยาบาล และการรักษา โรคไข้เลือดออกเดงกี

  13 ตุลาคม 2559 21:05    บทความสุขภาพ    www.บึงกาฬ.com    อ่าน 1364  

ไข้เลือดออก

ไข้เลือดออก

 

เด็กเสียชีวิตด้วย โรคไข้เลือดออก! กลายเป็นเรื่องที่สังคมเฝ้าจับตามอง ตราบาปที่ติดในความรู้สึกของกลุ่มคนที่ทำงานด้านสาธารณสุขเกาะกินใจวันแล้ววันเล่า แม้นว่าจะปฏิบัติงานภายใต้จรรณยาบรรณกันอย่างเต็มที่ก็ตามแต่ วันนี้หยิบเรื่องราวของโรคไข้เลือดออก โรคที่มียุงเป็นพาหะ (สิ่งมีชีวิตที่สันนิษฐานว่าเกิดพร้อมๆ กับไดโนเสาร์) จนหลายท่านใช้เตือนตนไม่ให้ประมาทว่า…ยุง ถ้ามันไม่เจ๋งจริง คงไม่มีโอกาสมาบินว่อนกัดเราอย่างเมามันเช่นทุกวันนี้หรอก

 

มีตำราทางวิชาการมากมายที่เขียนไว้ เกี่ยวกับ สาเหตุ แนวทางการป้องกัน การรักษา และการควบคุมโรคไข้เลือดออก โดยส่วนใหญ่จะมีความสอดคล้องกับแนวทาง WHO สำหรับท่านที่ติดตามอ่านงานวิชาการเรื่อง โรคไข้เลือดออก คงจะพอจำได้ว่า หนังสือแนวทางการวินิจฉัย และรักษาโรคไข้เลือดออกเดงกี พิมพ์ครั้งแรกในปี พ.ศ.2542 จนกระทั่งถึงฉบับที่ผมกำลังหยิบขึ้นมาอ่านอย่างตื่นเต้น (แนวทางการวินิจฉัย และรักษาโรคไข้เลือดออกเดงกี ฉบับเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษามหาราชินี พิมพ์ครั้งที่ 2 ปี พ.ศ.2556)

 

ไข้เลือดออก และ ยุงลาย Aedes aegypti

 

เราทราบกันเป็นอย่างดีว่า ไข้เลือดออก เกิดจากเชื้อไวรัสเดงกี (ซึ่งไม่มียารักษา และไม่สามารถผลิตวัคซีนป้องกันได้) ไข้เลือดออกจะมีการแพร่จากคนสู่คน โดยมียุงลายเป็นพาหะ เมื่อยุงลายกัดคนที่มีเชื้อไวรัสเดงกีจะใช้เวลาเพิ่มจำนวนในตัวยุงประมาณ 8-10 วัน หลังจากนั้นเชื้อเดงกี จะพร้อมแพร่กระจายทันที ตลอดอายุของยุงลาย 30-45 วัน

 

ไข้เลือดออก 4 กลุ่มอาการ เมื่อได้รับเชื้อ

 

1. กลุ่มอาการไวรัส จะมีอาการแสดงคล้ายๆ การติดเชื้อไวรัสทั่วๆ ไป อาจจะมีผื่นขึ้น สามารถวัดอุณหภูมิร่างกาย พบว่าผู้ป่วยจะมีไข้ในช่วง 2-3 วัน

 

2. กลุ่มอาการ ไข้เดงกี มีอาการไข้ ร่วมกับปวดศีรษะ ไข้สูงกระทันหัน ปวดศีรษะ ปวดรอบกระบอกตา ปวดกล้ามเนื้อ ปวดกระดูก บางรายอาจจะมีเกล็ดเลือดต่ำได้ ไม่สามารถวินิจฉัยตามอาการได้อย่างชัดเจน จะต้องอาศัยการตรวจทางห้องปฏิบัติการ

 

3. กลุ่มอาการ ไข้เลือดออกเดงกี มีอาการค่อนข้างชัดเจน คือ มีไข้สูงลอย ร่วมกับ อาการเลือดออก ตับโต อาจจะมีอาการช็อกในรายที่รุนแรง มีเกล็ดเลือดต่ำ ระดับความเข้มข้นของเม็ดเลือดแดงสูงขึ้น สิ่งเหล่านี้คือ การรั่วของพลาสมา ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ที่สำคัญของโรคไข้เลือดออก

 

4. กลุ่มอาการ ไข้เลือดออก เดงกี่ทีแปลกออกไป ส่วนใหญ่ผู้ป่วยจะมีอาการทางสมอง ตับวาย ไตวาย เกิดจากภาวะช็อกนาน และมีการตับวายร่วมด้วย มักเกิดจากการติดเชื้อมากกว่า 1 อย่าง ร่วมกับการมีโรคประจำตัว

 

อาการไข้เลือดออก และการดำเนินโรค

 

ช่วงเวลที่ผู้ป่วยโดนยุงกัด หรือ ได้รับเชื้อ จนกระทั่งผู้ป่วยเริ่มมีอาการ 5-8 วัน โรคไข้เลือดออก จะมีรูปแบบค่อนข้างเฉพาะ 4 ประการ ดังนี้
1. ไข้สูงลอย 2-7 วัน
2. มีอาการเลือดออก ส่วนใหญ่จะพบที่ผิวหนัง
3. มีตับโต กดเจ็บ
4. มีภาวะการไหลเวียนล้มเหลว/ภาวะช็อก
 

ไข้เลือดออก กับ โอกาสรอดชีวิต

 

ถือเป็นสิ่งที่สำคัญมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ปกครอง ที่อยู่ใกล้ชิดบุตรหลาน หากสามารถสังเกตการดำเนินของโรคไข้เลือดออก ทั้ง 3 ระยะ ได้อย่างต่อเนื่อง และแม่นยำ ได้แก่ ระยะไข้ ระยะวิกฤต หรือ ระยะช็อก และระยะฟื้นตัว

 

1. ไข้เลือดออก  ระยะไข้ ผู้ป่วยทุกรายจะมีไข้สูงเกิดขึ้นอย่างเฉียบพลัน ส่วนใหญ่ไข้จะสูงเกิน 38.5 องศาเซลเซียส ไม่มีอาการไอ ไม่มีน้ำมูก ซึ่งจะสามารถแยกออกจากโรคทางเดินหายใจได้ สิ่งที่ต้องสังเกต คือ ผู้ป่วยจะเบื่ออาหาร อาเจียน อาจจะมีปวดท้องร่วมด้วย สิ่งที่พบได้บ่อย และมีความเป็นไปได้ที่จะนึกถึงโรคไข้เลือดออก คือ การทำ tourniquet test หรือ อาการหลอดเลือดเปราะ แตกง่าย

 

2. ไข้เลือดออก ระยะวิกฤต/ช็อก ผู้ป่วยไข้เลือดออกเดงกี ที่อยู่ในระยนี้ส่วนใหญ่จะมีภาวะรู้สติดี พูดรู้เรื่อง อาจบ่นกระหายน้ำ บางรายอาจมีอาการปวดท้องเกิดขึ้นอย่างกระทันหัน อาจเกิดได้หลังผู้ป่วยมีไข้ 2 วัน หรือ หลังมีไข้ 7 วัน (สรุปก็คือ ระยะนี้จะคาบเกี่ยวระหว่างไข้ลด)

 

3. ไข้เลือดออก ระยะฟื้นตัว สังเกตได้จากการที่ผู้ป่วยปัสสาวะเพิ่มมากขึ้น อยากรับประทานอาหาร


 

การรักษา ไข้เลือดออก

 

การรักษาใช้รูปแบบการประคับประคอง ตามอาการ หัวใจสำคัญ คือ การวินิจฉัยได้เร็วก่อนที่จะเข้าสู่ระยะวิกฤต การติดตามดูอาการและการเปลี่ยนแปลงอย่างใกล้ชิด ระดับเกล็ดเลือดที่ลดลง และระดับความเข้มข้นของเลือดเพิ่มขึ้น ไม่แนะนำให้สารน้ำ ก่อนที่จะมีการรั่วของพลาสมา และให้สารน้ำด้วยความระมัดระวัง หลีกเลี่ยงการใช้ยาทุกชนิด โดยเฉพาะยาปฏิชีวนะ

 

ควรใช้การเช็ดตัวช่วยลดไข้ร่วมด้วย และให้ผู้ป่วยได้ดื่มน้ำเกลือแร่มากๆ จะช่วยให้ไข้ลดลงได้บ้าง ยาลดไข้ไม่สามารถทำให้ระยะไข้สั้นลงได้

 

คำนิยาม : ไข้เลือดออกเดงกี่
ผู้ป่วยที่มีอาการทางคลินิก ร่วมกับเกณฑ์การวินิจฉัยทางห้องปฏิบัติการทั้ง 2 ข้อ คือ
1. ไข้เกิดแบบเฉียบพลัน และสูงลอย 2-7 วัน
2. อาการเลือดออก
3. เกล็ดเลือด น้อยกว่าหรือเท่ากับ 100,000 เซลล์/ลบ.มม.
4. เลือดข้นขึ้น

 

ปัจจุบัน WHO SEARO 2011 ได้ปรับหลักเกณฑ์ในการวินิจฉัยไข้เลือดออกให้ง่าย และสะดวกขึ้น โดยอนุโลมให้วินิจฉัยไข้เลือดออกได้ในผู้ป่วยที่มีไข้ และมีหลักฐานการรั่วของพลาสมา โดยที่อาจจะไม่ต้องมีอาการเลือดออก/Tourniquet test positive หรือเกล็ดเลือดน้อยกว่าหรือเท่ากับ 100,000 เซลล์/ลบ.มม. ทั้งนี้เนื่องจากในหลายประเทศ และหลายสถานที่ไม่ได้มีการทำ Tourniquet test และไม่ได้มีการตรวจติดตามเกล็ดเลือดบ่อยครั้ง

 

เอกสารอ้างอิง : การวินิจฉัยและรักษา โรคไข้เลือดออกเดงกี ฉบับเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษามหาราชินี

บทความ
ห้วยกระทิง เลย…สิครับ ร้อนๆ แบบนี้ ล่องแพ ณ อ่างเก็บน้ำหมานตอนบน
ห้วยกระทิง เลย…สิครับ ร้อนๆ แบบนี้ ล่องแพ ณ อ่างเก็บน้ำหมานตอนบน

ห้วยกระทิง   ในโพสก่อนผมได้พูดถึงแหล่งท่องเที่ยวแห่งหนึ่ง…ซึ่งเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศ ในนาม “ห้วยกระทิง” กล่าวคือ ที่แหล่งท่องเที่ยวแห่งนี้ อยู่ในพื้นที่ วนอุทยานหริรักษ์ ซึ่งมีกลิ่นไอของความเรียบง่าย บรรยากาศแห่งขุนเขา ลำน้ำ และแมกไม้นานาพันธุ์ จนเรียกได้ว่าธรรมชาติช่างจัดวางได้อย่างลงตัวซะเหลือเกินก็คงไม่ผิดนัก…ชาวบ้านห้วยกระทิง เรียกว่า ลำห้วย หรือ อ่างเก็บน้ำหมานตอนบน แหล่งข้อมูลอ้างอิงเนื้อที่ประมาณ 1,500 ไร่  แหล่งท่องเที่ยวแห่งนี้….เกิดขึ้นเพื่อรองรับนักท่องเที่ยวตามแนวโน้มของสภาพอากาศบ้านเรา…ที่มีแนวโน้ ...

สะดือแม่น้ำโขง (วัดอาฮงศิลาวาส) แหล่งท่องเที่ยว พักผ่อนหย่อนใจเชิงพุทธ
สะดือแม่น้ำโขง (วัดอาฮงศิลาวาส) แหล่งท่องเที่ยว พักผ่อนหย่อนใจเชิงพุทธ

  สะดือแม่น้ำโขง  (วัดอาฮงศิลาวาส)   ก่อนค่ำคืนของวันออกพรรษา 15 ค่ำเดือน 11 ของทุกปี ชาวไทยพุทธจากทั่วประเทศกลุ่มหนึ่งมักจะเดินทางสู่ภาคอีสาน จุดมุ่งหมายเพื่อชมปรากฏการณ์ที่เรียกว่า “บั้งไฟพญานาค” ลูกไฟที่ลอยตัวจากผิวน้ำของลำน้ำโขง พุ่งสู่ผืนฟ้า ในยามค่ำคืน ความสวยงามและเรื่องราวที่เป็นตำนานเล่าขานสืบต่อกันมาเรื่องพญานาคที่มีแหล่งพำนักอยู่ใต้ลำน้ำโขง การอยู่จำศีลและการพ่นไฟเพื่อบูชาองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าในคืนวันออกพรรษา และสถานที่ที่เกิดปรากฏการณ์ก็จำเพาะอยู่ระหว่างจังหวัดหนองคายและจ ...

คลินิกมีบุตรยาก รพ.ศรีนครินทร์ โอกาส ของคู่สมรสที่ต้องการมีบุตร
คลินิกมีบุตรยาก รพ.ศรีนครินทร์ โอกาส ของคู่สมรสที่ต้องการมีบุตร

  รพ.ศรีนครินทร์ ขอนแก่น   เวลา 10.30 น. ณ ตึกผู้ป่วยนอก รพ.ศรีนครินทร์ ไม่เห็นมีผู้ป่วยแออัด อย่างที่ใครต่อใครพูดกัน (นี่เป็นการเดินทางเพื่อพบแพทย์ครั้งแรกกับเป้าหมายที่ตั้งไว้ คือ ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ คลินิกมีบุตรยาก หรือ คลินิกโรคหมัน ของเรา) แวะเข้าห้องน้ำแผนกกุมารเวชฯ สอบถามแม่บ้านที่คิดว่าน่าจะพอทราบว่า คลินิกมีบุตรยากไปทางไหน ต้องขอบคุณคุณป้ามากๆ ที่บอกให้ผมเข้าไปสอบถามพยาบาลด้านหน้าตึกอีกที ^^ สิ่งที่ผิดสังเกตนอกจากประเด็นผู้ป่วยที่น้อยเป็นพิเศษ ก็คือ ป้ายพิมพ์บนกระดาษ A4 ข้อความสั้นๆ ว่า…สัปดาห์นี้แพทย์ติดประชุมวิชาการ และแล้ว ...

อนุบาลรัตนบัณฑิต  ความลงตัว 3 หุ้นส่วน ครู ผู้ปกครอง และผู้บริหาร
อนุบาลรัตนบัณฑิต ความลงตัว 3 หุ้นส่วน ครู ผู้ปกครอง และผู้บริหาร

โรงเรียน อนุบาลรัตนบัณฑิต   ช่วงสายๆ สายฝนกระหน่ำอย่างต่อเนื่อง ระหว่างนี้ผมกำลังมโนดั่งกับพระเอกในละครว่า…ทำไม? ไม่เหลือที่ว่างสำหรับจอดรถ ทั้งๆ ที่ผมมาทำงานเช้าว่าปกติตั้ง 30 นาที อืม…น่าแปลกใจ…สงสัยจะมโนจริงๆ อย่างไรเสียชีวิตท่ามกลางสายฝน คนส่วนใหญ่ต่างเร่งรีบ และจะงัดเอาความคล่องตัวทั้งหมดที่มีเพื่อหลีกเลี่ยงสายฝน…แต่สำหรับผมแล้ว  เหตุการณ์ลื่นไถลท่ามกลางสายตาสาวๆ เมื่อครั้งกระโน้น…ทำให้ก้าวเดินอย่างมาดมั่น แทนที่จะพริ้วไหว…   เอาล่ะครับ…วันนี้ไม่ได้ชวนท่านมาเดินเล่นกลางสายฝนอย่างเดียว แต่ ...


อ่านทั้งหมด ..
ขึ้นด้านบน