พยาธิใบไม้ในตับ วาระคนอีสาน ปลายทางสู่ โรคมะเร็งท่อน้ำดี

  13 ตุลาคม 2559 21:17    บทความสุขภาพ    www.บึงกาฬ.com    อ่าน 1722  

พยาธิใบไม้ตับ

พยาธิใบไม้ในตับ

 

หากเพื่อนๆ ลองนึกดูดีๆ ประมาณปี พ.ศ. 2534 (ผมอยู่ชั้นประถมศึกษาปีที่ 1) ผมเชื่อว่าทุกท่านคงจะจดจำภาพเหตุการณ์รณรงค์ไม่ให้คนอีสานกินปลาดิบ หรือ กินสุกๆ ดิบๆ ระหว่างที่ผมกำลังนั่งเขียนบทความเกี่ยวกับ พยาธิใบไม้ในตับ อยู่นี้ ผมมองดูปฏิทินข้างโต๊ะ ปี พ.ศ. 2557 (จริงๆ ไม่มองดูก็น่าจะพอรู้ ^^)

 

สิ่งที่เกิดขึ้นเกือบ 30 ปีที่ผ่านมา เรายังต้องวกกลับมารณรงค์ไม่ให้คนไทย โดยเฉพาะคนอีสาน ที่มีความเสี่ยงเป็นทุนอยู่แล้วนั้น ไม่ให้กินปลาดิบอยู่ ฤ แต่ทว่า โรคพยาธิใบไม้ในตับ มันอันตรายไม่ยิ่งหย่อนกว่าโรคใดๆ เพราะปลายทางของโรคนี้ คือ มะเร็งท่อน้ำดี หรือ มะเร็งท่อทางเดินน้ำดี หรือคนส่วนใหญ่ก็เรียกรวมๆ กันว่า มะเร็งตับ

 

เอาล่ะครับ…วันนี้เรามาทำความรู้จักกับโรค พยาธิใบไม้ในตับ กันสักหน่อย โดยเฉพาะพี่น้องบ้านเฮา ชาวอีสานยิ่งต้องขยับเข้ามาใกล้ขอบเวทีเลยทีเดียว อ้างอิง : สื่อความรู้ป้องกันควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับ และมะเร็งท่อน้ำดี (สำหรับเด็ก เยาวชน และประชาชน) เรื่อง โรคพยาธิใบไม้ในตับ

 

คนติดโรคพยาธิใบไม้ในตับ ได้อย่างไร?

 

สาเหตุหลักที่ทำให้คนติด โรคพยาธิใบไม้ในตับ คือ การกินอาหารที่ปรุงจากปลาน้ำจืด (เกล็ดขาว) แบบปรุงดิบๆ หรือ ดิบๆ สุกๆ ที่มีตัวอ่อนพยาธิใบไม้ในตับอยู่ในเนื้อปลา เมื่อคนกินตัวอ่อนพยาธิใบไม้ตับเข้าไป ตัวอ่อนของพยาธิจะชอบเดินทางไปอยู่บริเวณท่อน้ำดีส่วนปลายที่อยู่ในตับ ซึ่งบริเวณดังกล่าวเป็นแหล่งอาหารสุดโปรดของเจ้าตัวอ่อนพยาธิใบไม้ตับ จนกระทั่งเป็นพยาธิใบไม้ตับตัวเต็มวัย

 

จากนั้น พยาธิใบไม้ในตับ จะวางไข่และถูกขับถ่ายออกมาปนกับอุจจาระของคนที่เป็นโรคไข่พยาธิ ยิ่งสมัยก่อนที่การสุขาภิบาล ส้วมไม่ดียิ่งเพิ่มโอกาสในการแพร่กระจายของตัวอ่อนพยาธิใบไม้ตับ

 

แหล่งข้อมูลในปัจจุบันกล่าวว่า ตัวอ่อนของพยาธิใบไม้ในตับ จะถูกหอยน้ำจืด (หอยบิไทเบีย หรือ หอยไซ) หรือ คนอีสานรู้จักกันดีในนาม บักหอยคัน นั่นเอง หลังจากนั้น พยาธิใบไม้ในตับ ก็จะเจริญเติบโตแล้วไซออกมาจากตัวหอย ว่ายน้ำบริเวณน้ำตื้นๆ เมื่อพบกับปลาน้ำจืด กลุ่ม ปลาตะเพียน ปลาซิว ปลาแก้มช้ำ ปลาขาวสร้อย ฯลฯ

 

โรคพยาธิใบไม้ในตับ อันตราย?

 

อย่างที่ผมได้กล่าวไปแล้วในเบื้องต้นว่า ปลายทางของผู้ติดโรคพยาธิใบไม้ในตับ คือ มะเร็งท่อน้ำดี และเสียชีวิตนั้น เพื่อนๆ ก็ยังไม่ต้องตระหนกตกใจว่าทุกคนจะต้องประสบเคราะห์กรรมเช่นเดียวกันหมด ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับปริมาณของ พยาธิใบไม้ในตับ โดย พยาธิใบไม้ในตับ จะเกาะอยู่บริเวณผนังท่อน้ำดี ทำให้เกิดการระคายเคือง ที่สำคัญสารที่ พยาธิใบไม้ในตับ ขับถ่ายออกมายังส่งผลโดนตรงให้เกิดการอักเสบของท่อน้ำดี ถ้าหากสารดังกล่าวเข้าสู่กระแสเลือดก็จะเกิดภาวะ โลหิตเป็นพิษได้

 

นั่นหมายความว่า หากเราสามารถตรวจพบว่าติดพยาธิใบไม้ในตับตั้งแต่เนิ่นๆ โอกาสที่จะรักษาหายก็ยังมี แต่ถ้าหากพบว่าตับถูกทำลายถาวร ทางเดินน้ำดีอุดตัน เกิดอาการตัวเหลือง ตาเหลือง เพิ่มมากขึ้น ตับโตมากขึ้น ถุงน้ำดีโป่งพอง มะเร็งท่อน้ำดี และโอกาสเสียชีวิตก็มีสูงเช่นกัน

 

โรคพยาธิใบไม้ในตับในประเทศไทย

 

อย่างที่ได้เกริ่นบ้างแล้วว่า…คนอีสานมีความเสี่ยงประการที่ 1 ของการติดพยาธิใบไม้ในตับ ผลการเก็บข้อมูลทางสถิติเมื่อปี พ.ศ.2552 คนไทยป่วยด้วยโรคพยาธิใบไม้ในตับ มากกว่า 14,000 ราย/ปี หรือ 38 คน/วัน ความชุกสูงสุดอยู่ที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (อีสานบ้านเฮา) ร้อยละ85 ในขณะที่ ภาคเหนือ ความชุกของพยาธิใบไม้ในตับ เพียง ร้อยละ 45.6 เท่านั้น จะรู้สึกดีใจรึเปล่าน๊าา…ทีเ่กิดเป็นคนอีสาน หุหุ

 

สิ่งที่เราจะต้องยอมรับก็คือว่า ค่านิยม ขนบธรรมเนียมประเพณี และความเชื่อเกี่ยวกับอาหารการกินของคนอีสานนั้น มักจะเตรียมอาหารสุกๆ ดิบๆ เช่น ก้อยปลา ปลาส้ม ถือเป็นอาหารประจำถิ่นที่นิยมทำกินแบบง่ายๆ สะดวก ไม่ว่าจะเป็นเทศกาลงานบุญต่างๆ ยิ่งในประเด็นของการแพร่กระจายของโรคแล้ว ภาคอีสาน ถือได้ว่าเป็นภาคแห่งการเกษตร แม้นว่าเราจะมีการรณรงค์สร้างส้วม ร้อยละ 100 อุจจาระในส้วม แต่โอกาสที่ภาคเกษตรกรรมจะถ่ายอุจจาระนอกส้วมก็ยังคงมี และสิ่งสำคัญสุดท้าย คือ ภาคอีสาน มีหอย และปลาอยู่่ร่วมกันทำให้วัฎจักรชีวิตของพยาธิใบไม้ในตับครบสมบูรณ์

 

อาหารเสี่ยง พยาธิใบไม้ในตับ

 

ได้แก่ ก้อยปลา กินปลาซิวสดๆ ก้อยมะกอก ลาบปลาดิบ ส้มปลาหรือปลาส้ม พล่าปลาดิบ จ่อมปลาน้อย ส้มปลาน้อย ปลาร้าดิบ หรือ ปลาร้าหมักไม่ถึง 6 เดือน ที่นำมาปรุงดิบหรือปรุงดิบๆ สุกๆ กับเครื่องแกง หรือ ส้มตำปลาร้าดิบ และหม่ำปลา ฯลฯ หวังว่าทุกท่านคงไม่อ่านไปน้ำลายไหลไปนะครับ ^^

 

การรักษา โรคพยาธิใบไม้ในตับ

 

โรคพยาธิใบไม้ในตับ และมะเร็งท่อน้ำดี ถือเป็นวาระคนอีสาน ที่จะต้องจับมือกันรณรงค์ไม่ให้กินปลาดิบ ในส่วนของกระบวนการรักษา พยาธิใบไม้ในตับ นั้นไล่เรียงตั้งแต่ การตรวจคัดกรองโดยวิธีการ ส่งอุจจาระตรวจหาไข่พยาธิใบไม้ในตับ การอัลตาร์ซาวด์หาร่อยรอยโรคในรายที่มีความเสี่ยงสูง หากพบว่ามีไข่พยาธิ ควรรับการรักษาโดยการรับประทานยา และหยุดพฤติกรรมการกินปลาดิบโดยเด็ดขาด เพราะการที่เรากินปลาดิบแล้วกินยาฆ่าพยาธิใบไม้ในตับซ้ำๆ นั้นยิ่งส่งผลให้โอกาสการเป็นมะเร็งท่อน้ำดีสูงขึ้น

 

สุขบัญญัติ 5 ประการ ป้องกันโรคพยาธิใบไม้ในตับ

 

1. อาหารที่ทำจากปลาน้ำจืดเกล็ดขาว รวมถึงปลาร้าต้องปรุงให้สุกด้วยความร้อนให้ทั่วถึงก่อนกิน
2. ล้างมือด้วยสบู่ และน้ำสะอาด ก่อนรับประทานอาหาร และหลังขับถ่ายอุจจาระ
3. ถ่ายอุจจาระในส้วม
4. กลุ่มเสี่ยงอันได้แก่ เป็นคนอีสานโดยกำเนิด อายุ 40 ปีขึ้นไป เคยกินปลาดิบ เคยกินยาถ่ายพยาธิใบไม้ในตับ มีญาติสายตรงป่วยเป็นโรคพยาธิใบไม้ในตับ ถ้าหากมีความเสี่ยง 3 ประเด็นขึ้นไป ก็ขอให้ส่งอุจจาระตรวหาไข่หนอนพยาธิที่โรงพยาบาลใกล้บ้านนะครับ
5. กินยารักษา เพื่อตัดวงจรการแพร่โรค ไม่บริโภคปลาดิบอีก เพราะการกินยาถ่ายพยาธิใบไม้ตับบ่อยๆ เพิ่มโอกาสการเป็นมะเร็งท่อน้ำดี

 

สรุปทิ้งท้าย…เราจะเลือกความเคยชิน ความอร่อย ฤ ชีวิต ขอเป็นส่วนหนึ่งในการรณรงค์ให้คนไทย โดยเฉพาะคนอีสานกินปลาที่ผ่านกระบวนการปรุงให้สุก ทั้งปลาน้ำจืดเกล็ดขาว และปลาร้าอาหารยอดฮิต เพื่อหยุดวงจรการแพร่โรค พยาธิใบไม้ในตับ อย่างจริงจัง อย่าลืมนะครับว่า คนที่ได้มีพยาธิใบไม้ในตับในลำไส้เล็ก หรือ ในทางเดินน้ำดี สามารถแพร่โรคได้ถึง 30 ปี หากไม่ได้รับการรักษา เพื่อตัดวงจรการแพร่โรค

บทความ
ปั่นเพื่อแม่ BIKE FOR MOM แม่อยู่เหงาๆ เดี่ยวเดียวดาย
ปั่นเพื่อแม่ BIKE FOR MOM แม่อยู่เหงาๆ เดี่ยวเดียวดาย

ปั่นเพื่อแม่ Bike for MOM   ช่วงเย็นวันที่ 5 สิงหาคม 2558 ฝนตกหนัก ฟ้าร้องกระหน่ำ ต่อเนื่องยาวนานเข้าสู่สัปดาห์ที่ 3 นี่คือความสุขที่เราต่างตั้งหน้าตั้งตารอด้วยความหวังตั้งแต่หลังเทศกาลสงกรานต์จริงไหม? ครับ ความฉ่ำเย็นดังกล่าวนำพารอยยิ้ม กำลังใจ และความหวังส่งมอบให้พ่อกับแม่ทางบ้านที่นั่งเอาใจช่วยให้ข้าวที่หยอดหลุมไว้ในท้องนาพ้นร้อน ผ่านแล้ง…ไปตลอดลอดฝั่ง ในขณะที่มุมหนึ่งในเมืองกรุงฯ พนักงาน Office ก็กำลังอินว่าตนเป็นนางเอกมิวสิควิดีโอ ยืนมองท้องฟ้า สายฝน บริเวณกระจกหน้าต่างบานใหญ่ กระนั้น   ผมเองก็ไม่ได้แตกต่างจากผู้คนเหล่านั้นมากนัก ที่ยังคงก้าว ...

แข่งเรือยาว บึงกาฬ ประเพณีการเชื่อมสัมพันธไมตรี ระหว่างไทย และ สปป.ลาว
แข่งเรือยาว บึงกาฬ ประเพณีการเชื่อมสัมพันธไมตรี ระหว่างไทย และ สปป.ลาว

  แข่งเรือยาว บึงกาฬ   การรวมกลุ่มของประเทศอาเซียน เพื่อเป็นการรวมตัวให้เป็นหนึ่งเดียว มีการเชื่อมประสานกันระหว่างประเทศในกลุ่มอาเซียนด้วยกัน ทั้งด้านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม การจัดประเพณี การละเล่นที่สามารถเชื่อมความสัมพันธ์ให้เกิดขึ้นเป็นสิ่งที่ถึงกันโดยง่าย อย่างที่บึงกาฬก็เช่นเดียวกัน มีการจัดประเพณีการแข่งเรือยาวประเพณีไทย ลาว เวียดนาม มาหลายปีแล้ว ถ้านับปี 2559 นี้ก็เป็นปีที่ 17 นั่นคือการที่จะมีการตื่นตัวในเรื่องของอาเซียนด้วยซ้ำ ด้วยภูมิประเทศที่เชื่อมต่อกัน มีแม่น้ำโขงกั้นกาง การแข่งเรือจึงเป็นประเพณีที่ง่ายต่อกา ...

ทำแท้ง ยุติการตั้งครรภ์ ด้วยการใช้ยา การตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์
ทำแท้ง ยุติการตั้งครรภ์ ด้วยการใช้ยา การตั้งครรภ์ไม่พึงประสงค์

ยุติการตั้งครรภ์ หรือ ทำแท้อย่างถูกต้อง ถูกกฎหมาย?   ภาพเด็กหญิงไทยวัยเยาว์…แววตาเศร้า หมดหวังในชีวิต ผู้ปกครองด่าทอ สังคมประนาม ระหว่างที่หมอให้การช่วยเหลือหลังจากเกิดภาวะตกเลือด (เนื่องจากการทำแท้งไม่ถูกวิธี ส่งผลให้กระบวนการทำแท้งไม่สมบูรณ์) แพทย์จำต้องช่วยชีวิตของเธอด้วยการขูดมดลูก และตัดเนื้อเยื่อบางส่วนออก ภาพนั้นยังติดตาผมอยู่ทุกวันนี้…   ทำไม? สังคมถึงโหดร้ายยิ่งนัก   ทั้งๆ ที่กฎหมายก็ชี้ชัดว่า การยุติการตั้งครรภ์ สามารถกระทำได้ (จาก The world abortion laws, Center for Reproductive Rights, July 2007 ...

หนองถิ่น กับ 8 กิจกรรม ตามชอบใจ ณ สวนสาธารณะ หนองถิ่น หนองคาย
หนองถิ่น กับ 8 กิจกรรม ตามชอบใจ ณ สวนสาธารณะ หนองถิ่น หนองคาย

หนองถิ่น หนองคาย   เป็นสวนสาธารณะ ที่ถือได้ว่าเป็นภาพลักษณ์ หรือ เป็นหน้าเป็นตาให้กับจังหวัดหนองคาย สำหรับความรู้สึกส่วนตัวของกระผมแล้วมองว่า…สวนสาธารณะเป็นเหมือนห้องรับแขกขนาดใหญ่ และเป็นตัวชี้วัดความสำเร็จของการดำเนินงานด้านสุขภาพในภาพรวม ทั้งนี้ก็ต้องวัดจำนวนคนที่มาออกกำลังกายด้วยนะครับ เหอะๆ   หนองถิ่น จุด พักผ่อน ออกกำลังกาย และจับจ่าย   แนวคิดทางด้านเศรษฐกิจที่มีความเกื้อหนุนกันระหว่าง สวนสาธารณะ กล่าวคือเป็นความสำเร็จจากการผสมผสานรูปแบบทั้ง 3 ได้แก่ การพักผ่อน สถานที่ออกกำลังกาย และการจับจ่ายใช้สอย ในระแวกใกล้เคียงจังหวัด ...


อ่านทั้งหมด ..
ขึ้นด้านบน