พยาธิใบไม้ในตับ วาระคนอีสาน ปลายทางสู่ โรคมะเร็งท่อน้ำดี

  13 ตุลาคม 2559 21:17    บทความสุขภาพ    www.บึงกาฬ.com    อ่าน 3058  

พยาธิใบไม้ตับ

พยาธิใบไม้ในตับ

 

หากเพื่อนๆ ลองนึกดูดีๆ ประมาณปี พ.ศ. 2534 (ผมอยู่ชั้นประถมศึกษาปีที่ 1) ผมเชื่อว่าทุกท่านคงจะจดจำภาพเหตุการณ์รณรงค์ไม่ให้คนอีสานกินปลาดิบ หรือ กินสุกๆ ดิบๆ ระหว่างที่ผมกำลังนั่งเขียนบทความเกี่ยวกับ พยาธิใบไม้ในตับ อยู่นี้ ผมมองดูปฏิทินข้างโต๊ะ ปี พ.ศ. 2557 (จริงๆ ไม่มองดูก็น่าจะพอรู้ ^^)

 

สิ่งที่เกิดขึ้นเกือบ 30 ปีที่ผ่านมา เรายังต้องวกกลับมารณรงค์ไม่ให้คนไทย โดยเฉพาะคนอีสาน ที่มีความเสี่ยงเป็นทุนอยู่แล้วนั้น ไม่ให้กินปลาดิบอยู่ ฤ แต่ทว่า โรคพยาธิใบไม้ในตับ มันอันตรายไม่ยิ่งหย่อนกว่าโรคใดๆ เพราะปลายทางของโรคนี้ คือ มะเร็งท่อน้ำดี หรือ มะเร็งท่อทางเดินน้ำดี หรือคนส่วนใหญ่ก็เรียกรวมๆ กันว่า มะเร็งตับ

 

เอาล่ะครับ…วันนี้เรามาทำความรู้จักกับโรค พยาธิใบไม้ในตับ กันสักหน่อย โดยเฉพาะพี่น้องบ้านเฮา ชาวอีสานยิ่งต้องขยับเข้ามาใกล้ขอบเวทีเลยทีเดียว อ้างอิง : สื่อความรู้ป้องกันควบคุมโรคพยาธิใบไม้ตับ และมะเร็งท่อน้ำดี (สำหรับเด็ก เยาวชน และประชาชน) เรื่อง โรคพยาธิใบไม้ในตับ

 

คนติดโรคพยาธิใบไม้ในตับ ได้อย่างไร?

 

สาเหตุหลักที่ทำให้คนติด โรคพยาธิใบไม้ในตับ คือ การกินอาหารที่ปรุงจากปลาน้ำจืด (เกล็ดขาว) แบบปรุงดิบๆ หรือ ดิบๆ สุกๆ ที่มีตัวอ่อนพยาธิใบไม้ในตับอยู่ในเนื้อปลา เมื่อคนกินตัวอ่อนพยาธิใบไม้ตับเข้าไป ตัวอ่อนของพยาธิจะชอบเดินทางไปอยู่บริเวณท่อน้ำดีส่วนปลายที่อยู่ในตับ ซึ่งบริเวณดังกล่าวเป็นแหล่งอาหารสุดโปรดของเจ้าตัวอ่อนพยาธิใบไม้ตับ จนกระทั่งเป็นพยาธิใบไม้ตับตัวเต็มวัย

 

จากนั้น พยาธิใบไม้ในตับ จะวางไข่และถูกขับถ่ายออกมาปนกับอุจจาระของคนที่เป็นโรคไข่พยาธิ ยิ่งสมัยก่อนที่การสุขาภิบาล ส้วมไม่ดียิ่งเพิ่มโอกาสในการแพร่กระจายของตัวอ่อนพยาธิใบไม้ตับ

 

แหล่งข้อมูลในปัจจุบันกล่าวว่า ตัวอ่อนของพยาธิใบไม้ในตับ จะถูกหอยน้ำจืด (หอยบิไทเบีย หรือ หอยไซ) หรือ คนอีสานรู้จักกันดีในนาม บักหอยคัน นั่นเอง หลังจากนั้น พยาธิใบไม้ในตับ ก็จะเจริญเติบโตแล้วไซออกมาจากตัวหอย ว่ายน้ำบริเวณน้ำตื้นๆ เมื่อพบกับปลาน้ำจืด กลุ่ม ปลาตะเพียน ปลาซิว ปลาแก้มช้ำ ปลาขาวสร้อย ฯลฯ

 

โรคพยาธิใบไม้ในตับ อันตราย?

 

อย่างที่ผมได้กล่าวไปแล้วในเบื้องต้นว่า ปลายทางของผู้ติดโรคพยาธิใบไม้ในตับ คือ มะเร็งท่อน้ำดี และเสียชีวิตนั้น เพื่อนๆ ก็ยังไม่ต้องตระหนกตกใจว่าทุกคนจะต้องประสบเคราะห์กรรมเช่นเดียวกันหมด ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับปริมาณของ พยาธิใบไม้ในตับ โดย พยาธิใบไม้ในตับ จะเกาะอยู่บริเวณผนังท่อน้ำดี ทำให้เกิดการระคายเคือง ที่สำคัญสารที่ พยาธิใบไม้ในตับ ขับถ่ายออกมายังส่งผลโดนตรงให้เกิดการอักเสบของท่อน้ำดี ถ้าหากสารดังกล่าวเข้าสู่กระแสเลือดก็จะเกิดภาวะ โลหิตเป็นพิษได้

 

นั่นหมายความว่า หากเราสามารถตรวจพบว่าติดพยาธิใบไม้ในตับตั้งแต่เนิ่นๆ โอกาสที่จะรักษาหายก็ยังมี แต่ถ้าหากพบว่าตับถูกทำลายถาวร ทางเดินน้ำดีอุดตัน เกิดอาการตัวเหลือง ตาเหลือง เพิ่มมากขึ้น ตับโตมากขึ้น ถุงน้ำดีโป่งพอง มะเร็งท่อน้ำดี และโอกาสเสียชีวิตก็มีสูงเช่นกัน

 

โรคพยาธิใบไม้ในตับในประเทศไทย

 

อย่างที่ได้เกริ่นบ้างแล้วว่า…คนอีสานมีความเสี่ยงประการที่ 1 ของการติดพยาธิใบไม้ในตับ ผลการเก็บข้อมูลทางสถิติเมื่อปี พ.ศ.2552 คนไทยป่วยด้วยโรคพยาธิใบไม้ในตับ มากกว่า 14,000 ราย/ปี หรือ 38 คน/วัน ความชุกสูงสุดอยู่ที่ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (อีสานบ้านเฮา) ร้อยละ85 ในขณะที่ ภาคเหนือ ความชุกของพยาธิใบไม้ในตับ เพียง ร้อยละ 45.6 เท่านั้น จะรู้สึกดีใจรึเปล่าน๊าา…ทีเ่กิดเป็นคนอีสาน หุหุ

 

สิ่งที่เราจะต้องยอมรับก็คือว่า ค่านิยม ขนบธรรมเนียมประเพณี และความเชื่อเกี่ยวกับอาหารการกินของคนอีสานนั้น มักจะเตรียมอาหารสุกๆ ดิบๆ เช่น ก้อยปลา ปลาส้ม ถือเป็นอาหารประจำถิ่นที่นิยมทำกินแบบง่ายๆ สะดวก ไม่ว่าจะเป็นเทศกาลงานบุญต่างๆ ยิ่งในประเด็นของการแพร่กระจายของโรคแล้ว ภาคอีสาน ถือได้ว่าเป็นภาคแห่งการเกษตร แม้นว่าเราจะมีการรณรงค์สร้างส้วม ร้อยละ 100 อุจจาระในส้วม แต่โอกาสที่ภาคเกษตรกรรมจะถ่ายอุจจาระนอกส้วมก็ยังคงมี และสิ่งสำคัญสุดท้าย คือ ภาคอีสาน มีหอย และปลาอยู่่ร่วมกันทำให้วัฎจักรชีวิตของพยาธิใบไม้ในตับครบสมบูรณ์

 

อาหารเสี่ยง พยาธิใบไม้ในตับ

 

ได้แก่ ก้อยปลา กินปลาซิวสดๆ ก้อยมะกอก ลาบปลาดิบ ส้มปลาหรือปลาส้ม พล่าปลาดิบ จ่อมปลาน้อย ส้มปลาน้อย ปลาร้าดิบ หรือ ปลาร้าหมักไม่ถึง 6 เดือน ที่นำมาปรุงดิบหรือปรุงดิบๆ สุกๆ กับเครื่องแกง หรือ ส้มตำปลาร้าดิบ และหม่ำปลา ฯลฯ หวังว่าทุกท่านคงไม่อ่านไปน้ำลายไหลไปนะครับ ^^

 

การรักษา โรคพยาธิใบไม้ในตับ

 

โรคพยาธิใบไม้ในตับ และมะเร็งท่อน้ำดี ถือเป็นวาระคนอีสาน ที่จะต้องจับมือกันรณรงค์ไม่ให้กินปลาดิบ ในส่วนของกระบวนการรักษา พยาธิใบไม้ในตับ นั้นไล่เรียงตั้งแต่ การตรวจคัดกรองโดยวิธีการ ส่งอุจจาระตรวจหาไข่พยาธิใบไม้ในตับ การอัลตาร์ซาวด์หาร่อยรอยโรคในรายที่มีความเสี่ยงสูง หากพบว่ามีไข่พยาธิ ควรรับการรักษาโดยการรับประทานยา และหยุดพฤติกรรมการกินปลาดิบโดยเด็ดขาด เพราะการที่เรากินปลาดิบแล้วกินยาฆ่าพยาธิใบไม้ในตับซ้ำๆ นั้นยิ่งส่งผลให้โอกาสการเป็นมะเร็งท่อน้ำดีสูงขึ้น

 

สุขบัญญัติ 5 ประการ ป้องกันโรคพยาธิใบไม้ในตับ

 

1. อาหารที่ทำจากปลาน้ำจืดเกล็ดขาว รวมถึงปลาร้าต้องปรุงให้สุกด้วยความร้อนให้ทั่วถึงก่อนกิน
2. ล้างมือด้วยสบู่ และน้ำสะอาด ก่อนรับประทานอาหาร และหลังขับถ่ายอุจจาระ
3. ถ่ายอุจจาระในส้วม
4. กลุ่มเสี่ยงอันได้แก่ เป็นคนอีสานโดยกำเนิด อายุ 40 ปีขึ้นไป เคยกินปลาดิบ เคยกินยาถ่ายพยาธิใบไม้ในตับ มีญาติสายตรงป่วยเป็นโรคพยาธิใบไม้ในตับ ถ้าหากมีความเสี่ยง 3 ประเด็นขึ้นไป ก็ขอให้ส่งอุจจาระตรวหาไข่หนอนพยาธิที่โรงพยาบาลใกล้บ้านนะครับ
5. กินยารักษา เพื่อตัดวงจรการแพร่โรค ไม่บริโภคปลาดิบอีก เพราะการกินยาถ่ายพยาธิใบไม้ตับบ่อยๆ เพิ่มโอกาสการเป็นมะเร็งท่อน้ำดี

 

สรุปทิ้งท้าย…เราจะเลือกความเคยชิน ความอร่อย ฤ ชีวิต ขอเป็นส่วนหนึ่งในการรณรงค์ให้คนไทย โดยเฉพาะคนอีสานกินปลาที่ผ่านกระบวนการปรุงให้สุก ทั้งปลาน้ำจืดเกล็ดขาว และปลาร้าอาหารยอดฮิต เพื่อหยุดวงจรการแพร่โรค พยาธิใบไม้ในตับ อย่างจริงจัง อย่าลืมนะครับว่า คนที่ได้มีพยาธิใบไม้ในตับในลำไส้เล็ก หรือ ในทางเดินน้ำดี สามารถแพร่โรคได้ถึง 30 ปี หากไม่ได้รับการรักษา เพื่อตัดวงจรการแพร่โรค

บทความ
“ร้านกาแฟ พรเจริญ” ภาคาร์แฟ อำเภอพรเจริญ จังหวัดบึงกาฬ
“ร้านกาแฟ พรเจริญ” ภาคาร์แฟ อำเภอพรเจริญ จังหวัดบึงกาฬ

  บ่อยครั้งที่ตั้งคำถามในใจว่า…ทำไมผู้คนส่วนใหญ่ถึงชอบที่จะเหยียบเบรค แล้วพิงพัก ณ ร้านกาแฟ ลองๆ นึกดูนะครับว่า…ถ้าหากเราเหยียบเบรค และคลัช ลงลองไปนั่งที่ร้านข้าวแกง แล้วสั่งอาหารตามสั่ง 1 ชุด (พอเรารับประทานเสร็จ ลองนั่งหน่วงเวลาสักพัก สิ่งที่ตามมาก็คือกระแสอำมหิต…จะส่งผ่านมายังรูขุมขนของเราทันที) อันนี้ผมก็พูดเกินไป จริงๆ…เราเข้าใจ และเห็นใจซึ่งกันเป็นอย่างดี (ความเป็นไทย) เราสอนให้มีความเกรงใจเป็นที่ตั้งอยู่แล้ว….แต่   บางครั้ง…เราก็อยากที่จะนั่งนาน (ไม่ใช่ว่าท้องผูก) แต่เรามีความจำเป็นจะต้องนั่งเผาเวลา ท่ามกลางบรรย ...

ภูทอก พุทธสถานที่น่าสนใจ เป็นก็บสังขาร พระอาจารย์ จวน กุลเชฏโฐ
ภูทอก พุทธสถานที่น่าสนใจ เป็นก็บสังขาร พระอาจารย์ จวน กุลเชฏโฐ

  ภูทอก บึงกาฬ   ภูเขาที่สูงชัน มีแนวให้ป่ายปีนตามธรรมชาติ ยังดึงดูดใจให้มนุษย์พันธุ์ท่องเที่ยวปีนป่ายเพื่อพิชิตยอดสูงสุดมาแล้ว หากภูทอก ของจังหวัดบึงกาฬ มีเสน่ห์มากกว่านั้น ด้วยชั้นลดหลั่น ที่มีหินภูเขาที่ผ่านการกัดเซาะของลมธรรมชาติจนได้ลวดลายสลักเสลาราวแกรนด์แคนย่อนอันโด่งดังในต่างประเทศ อีกทั้งหน้าผาที่ยื่นไปในอากาศที่รองรับก้อนหินไว้คล้ายกับพระธาตุอินทร์แขวนที่ธรรมชาติไม่ให้คำตอบว่า ตั้งอยู่ได้อย่างไร สิ่งเหล่านี้ ก็เพียงพอที่จะดึงดูดนักท่องเที่ยวและทำให้ที่นี่ กลายเป็นสถานที่ที่ชวนให้ไปกัน   สถานที่ตั้ง

คลินิกมีบุตรยาก รพ.ศรีนครินทร์ โอกาส ของคู่สมรสที่ต้องการมีบุตร
คลินิกมีบุตรยาก รพ.ศรีนครินทร์ โอกาส ของคู่สมรสที่ต้องการมีบุตร

  รพ.ศรีนครินทร์ ขอนแก่น   เวลา 10.30 น. ณ ตึกผู้ป่วยนอก รพ.ศรีนครินทร์ ไม่เห็นมีผู้ป่วยแออัด อย่างที่ใครต่อใครพูดกัน (นี่เป็นการเดินทางเพื่อพบแพทย์ครั้งแรกกับเป้าหมายที่ตั้งไว้ คือ ปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ คลินิกมีบุตรยาก หรือ คลินิกโรคหมัน ของเรา) แวะเข้าห้องน้ำแผนกกุมารเวชฯ สอบถามแม่บ้านที่คิดว่าน่าจะพอทราบว่า คลินิกมีบุตรยากไปทางไหน ต้องขอบคุณคุณป้ามากๆ ที่บอกให้ผมเข้าไปสอบถามพยาบาลด้านหน้าตึกอีกที ^^ สิ่งที่ผิดสังเกตนอกจากประเด็นผู้ป่วยที่น้อยเป็นพิเศษ ก็คือ ป้ายพิมพ์บนกระดาษ A4 ข้อความสั้นๆ ว่า…สัปดาห์นี้แพทย์ติดประชุมวิชาการ และแล้ว ...


อ่านทั้งหมด ..
ขึ้นด้านบน